ผักบุ้งไทย หรือ Ipomoea aquatica Forssk. เป็นที่รู้จักกันดี ในมื้ออาหารไทย เช่น ใช้ลวก นึ่ง แกล้มน้ำพริกกะปิ ใช้ผักบุ้ง ฉาบน้ำมัน ขดเป็นวง ราดด้วยน้ำกะทิข้นๆ หรือ ใช้คู่กับ น้ำพริกมะขาม น้ำพริกปลาแห้ง ยำ หรือ ลาบ หรือ ส้มตำ ที่ใช้ผักเคียงคู่เป็นผักบุ้งไทย หรือผัดผักบุ้งไฟแดง แกงส้มผักบุ้งก็อร่อยไม่น้อย  ในฤดูน้ำหลาก ผักบุ้งชูช่อตามริมคลอง ยอดอ่อน และอวบ เหมาะสำหรับฤดูกาลนี้ เพราะจะอร่อย อดไม่ได้ที่จะเด็ดมาล้าง ให้ผัดได้สักจาน

 ผักบุ้งไทยมีคุณค่าทางอาหารสูง มีเส้นใยอาหาร แคลเซี่ยม ฟอสฟอรัส วิตามินเอ บีหนึ่ง บีสอง ไนอะซีน และวิตามินซี

ผักบุ้ง เป็นที่รู้จักกันในเอเชีย เช่น จีน มาเลเซีย สิงคโปร์ นอกจากจะใช้เป็นอาหารแล้ว ในทางแผนโบราณ  ในมาเลเซีย และสิงคโปร์ ใช้ผักบุ้ง รับประทานเวลาปวดหัว นอนไม่หลับ และเป็นยาระบาย

ในหลายประเทศ ใช้ ใบผักบุ้งบด ทาฝี แปล ตุ่ม หรือริดสีดวง ที่มีอาการบวม  ในประเทศอินโดนีเซีย น้ำต้มใบผักบุ้งใช้ในการระงับอาการไอ หากใช้น้ำต้มราก จะช่วยแก้พิษอาร์เซนิค หรือสารหนู หรือ พิษจากการดื่มน้ำไม่สะอาด จากมลภาวะ

ในประเทศ กัมพูชา ใช้ผักบุ้งบดพอกหัว รักษาอาการไข้สูง (1) ในยาไทย สรรพคุณยาโบราณกล่าวว่า เป็นยาถอนพิษ แก้พิษเบื่อเมา ถอนพิษยาทั้งปวง คนที่กินพริกมากๆ ตาจะฝ้าฟาง ให้กินเถาและยอกผักบุ้งต้มกินถอนพิษ คนจีน จะต้มผักบุ้งใส่เกลือ อมแก้เหงือกบวม (2)

ผักบุ้งมีหลายชนิด ตัวอย่างเช่น ในทางยามีชื่อ ผักบุ้งขัน หรือผักบุ้งทะเล ใบแข็งหนา เว้ากลาง คล้ายใบส้มเสี้ยว ลักษณะดอก เถา ลูก คล้ายผักบุ้งไทย แต่เกิดในน้ำเค็ม ชายทะเล แพทย์ตำบลกล่าวว่า ผักบุ้งขันถอนพิษ รำเพรำพัด (อาการบวมเปลี่ยนที่ไปเรื่อย) หมอพื้นเมืองใช้ต้มอาบถอนพิษ อีกชนิดชื่อผักบุ้งร้วม หรือผักบุ้งปลิง (เชียงใหม่) คล้ายผักบุ้งไทย แต่ต้นสั้น ใบเล็ก  เกิดตามหนอง คลองบึง ที่มีน้ำไหลเข้าออกไม่สะดวก ทางยาใช้ต้นใส่หม้อต้มน้ำ เอาไอรม คนเข้ากระโจม แก้ฟกบวม แก้เหน็บชา หรือบวมทั้งตัว (2) ตำรับผักบุ้ง มีดังนี้ (3)

Ø อันหนึ่งลมตาปั่น  เมาหัว เปลือกกุ่มบก  ก่ำต้น (มะก่ำต้น) ผักเปลว ผักบุ้งปิง  ผีเสื้อ หญ้าหนาด  ตำ นิ่งจู้หัวเทอะฯ เป็นยาประคบแก้ลมทำให้ปวดหัว ตาลาย

Ø อันหนึ่งสันนิบาตตาแดง  เอารากพร้าว รากตาล รากหมาก  ผากควาย (หญ้าปากควาย) เดื่อเกี้ยง แช่น้ำจ้าวกิน (น้ำจากการแช่ข้าวสารเจ้า)  ถ้าว่าบ่สว่าง (ไม่หาย) เอาผักบุ้งปิงว้องมือหนึ่ง  หญ้าไซ ว้องมือ (ปริมาณเท่ากับการพันสมุนไพรรอบระหว่าง หัวแม่มือและนิ้วชี้ บนฝ่ามือ จนเต็ม )หนึ่งใส่เทอะฯ

Ø อันหนึ่งไข้ขางปุหรือฟุ่งเอาขางปอย  ผักบุ้งปิง  แช่น้ำกิน

Ø ยาใช้ไอรม  ใช้ใส่หม้อปิ๊บต้มเข้านั่งในที่ทำไว้ ท่านให้เอาดังนี้  1. ผักบุ้งปิง  2. ผักบุ้งส้ม  3. ใบกล้วยตีบ  4. ใบปอหมัน  5. เครือและใบนำแน้  และอื่น ๆ อีกรวม 35 ชนิด

            ผักบุ้ง เป็นยารสจืดเย็น ถอนพิษ สมควรที่จะได้ใช้แก้อาการ เวลามีไข้ ใช้ต้มกิน หรือใช้รมไอน้ำ เมื่อได้รับสารพิษ หรือบวมพอง   ดังนั้น เมื่อรับประทานส้มตำ อย่าลืมถามหาผักบุ้งไทย และอย่าลืม ต้องเป็นผักที่ล้างอย่างสะอาดนะคะ

เอกสารอ้างอิง

1.       Joseph Samy, M. Sugumaran and Kate L., 100 Useful Herbs of Malaysia and Singapore, Printed by Marshell carvendish International (Asia) Private Limited, 2014.

2.       สมาคม ร.ร. แพทย์แผนโบราณ. ประมวลสรรพคุณยาไทย (ภาคหนึ่ง) ว่าด้วยพฤษชาติ วัตถุธาตุ และสัตว์วัตถุนานาชนิดฯ (วัดโพธิ์) ท่าเตียน พระนคร.

3.       หนานดวงแก้ว สนินัด น.ธ. เอก. คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช ฉบับเพชรรัตน์สุวรรณลานนาไทย แปล. ไม่ปรากฏปี พ.ศ.

 

ปรึกษาเรื่องสมุนไพร/ภูมิปัญญาเพื่อสุขภาพได้ที่

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

e-mail:pharpost@gmail.com

www.pharmacy.cmu.ac.th

 

บทความโดย                  รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย            สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
ผักผลไม้ห้าสีมีประโยชน์..การรับประทานผักและผลไม้หลากสี เป็นการช่วยให้ร่างกายได้รับประโยชน์จากสารอาหารในผักต่างชนิดกัน
ข่าวเขียวมะกอก
เสี้ยว..พืชตระกูล เสี้ยว ชื่อวิทยาศาสตร์ขึ้นต้นด้วย Bauhinia พบว่ามีอยู่ ถึง 500 ชนิด เป็นพืชพื้นถิ่นของเอเชีย Family Leguminosae ที่รู้จักกัน
ข่าวเขียวมะกอก
ใบบัวบกเป็นพืชที่เหมาะสำหรับเตรียมเป็นเครื่องดื่มและอาหารหรือเป็นผัก ช่วงอากาศร้อน ช่วงเที่ยง ถึงบ่ายสอง..
ข่าวเขียวมะกอก
ข่อยในตำรายา..ข่อย Streblus asper Lour. ตระกูล Moraceae เป็นไม้มีค่า นับแต่ในอดีตมา แต่ปัจจุบัน ไม่ค่อยมีการนำมาใช้ประโยชน์ ข่อยที่มีกล่าวเล่าขานถึงคุณประโยชน์
ข่าวเขียวมะกอก
ผักบุ้ง..หรือ Ipomoea aquatica Forssk. เป็นที่รู้จักกันดี ในมื้ออาหารไทย เช่น ใช้ลวก นึ่ง แกล้มน้ำพริกกะปิ ใช้ผักบุ้ง ฉาบน้ำมัน ขดเป็นวง ราดด้วยน้ำกะทิข้นๆ
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ข่าวเขียวมะกอก
Congratulations! Rx?46..คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ขอแสดงความชื่นชมยินดีต่อบัณฑิตและผู้ปกครอง ในโอกาสรับพระราชทานปริญญาบัตร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ครั้งที่ 50 วันที่ 25 มกราคม?2559 ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390