หลับมึน(ชุมเห็ดไทย)พืชในสาธารณสุขมูลฐาน..ชุมเห็ดไทย Senna tora (L.) Roxb. เป็นพืชร่วมสมัย รู้จักกันดี

ชุมเห็ดไทย Senna tora (L.) Roxb. เป็นพืชร่วมสมัย รู้จักกันดีพบได้ในภูมิภาคเอเชียได้แก่ ไทย เวียดนาม ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ กัมพูชา จีนตอนใต้ อินเดีย อินโดนีเซีย และลาว เป็นพืชอายุเพียงปีเดียว ในไทยพบขึ้นริมทาง มีใบประกอบ สามคู่ ดอกสีเหลืองสดใสออกดอกเดี่ยวหรือเป็นกลุ่มประมาณสามดอก บริเวณปลายใบ ผล มีลักษณะพิเศษ เป็นฝักยาว ภายในมีเมล็ดเรียงติดต่อกัน คล้ายเมล็ดข้าว มีสีน้ำตาลอ่อน ส่วนที่ใช้ประโยชน์ทางยา คือเมล็ดแก่และใบ เมล็ดเก็บในฤดูใบไม้ร่วง ตากให้แห้งเมล็ดใช้รักษา เยื่อบุตาขาวอักเสบ ต้อกระจก ความดันโลหิตสูง ขนาด 5-10 กรัม ต่อวัน โดยนำมาต้มดื่ม ใบยังใช้ภายนอกรักษาเชื้อรา สำหรับการใช้ในการรักษาโรคตา มีรายงานในประเทศจีน และในประเทศฟิลิปปินส์ นำทั้งต้นมาต้ม ใช้ขับพยาธิ และเป็นยาระบาย ในประเทศอินเดีย ใช้เมล็ดและใบ เป็นยาฆ่าหิด เหา และเชื้อรา รากสด ๆ บดผสมกับน้ำมะนาว ใช้รักษา งูสวัด และเรื้อนกวาง สารเคมีในเมล็ด เป็นสารกลุ่มอีโมดิน คริสโสฟานอล คริสโสฟานอล แอนโทรน อะโล-อีโมดิน เรอิน และอื่น ๆ ใบมีสารฟวาโวนอยด์ กลุ่มแคมเฟอรอล และอื่นๆ ส่วนรากมีสารกลุ่มแอนทราควิโนน งานวิจัยที่รายงาน คือฤทธิ์ด้าน การต้านเชื้อรา ต้านแบคทีเรีย (แกรมบวก) และต้านไวรัสบางชนิดได้ (1)

ในไทยล้านนา พื้นบ้าน เรียก ชุมเห็ดไทยว่า หลับมึนน้อย บางครั้ง พบเรียกว่าหญ้าหลับมึน ใช้มากในตำรับยาล้านนา โดย มักจะใช้หลับมึน คู่กับหญ้าขัดมอน และมักใช้หลายตัวผสมผสานกันให้เกิดประโยชน์ตรงต่ออาการ ใช้ในตำรับการรักษาอาการไข้ขึ้น ไข้หนาว ขาง มะเร็งคุตออกตามีไข้ โรคตาเหลือง สานที่มีลมเสียด และ สันนิบาต เช่นสันนิบาตเหลือง มีอาการตกใจ ตาเหลือง ขี้เหลือง ส่วนการ ใช้ภายนอก เป็นยาแก้โรคผิวหนังกลากเกลื้อน เช่นใช้ในยาขี้ขาก (2) ประกอบด้วย เมล็ดฝ้าย เมล็ดส้มป่อย เมล็ดหลับมึน เมล็ดขี้เหล็ก หัวกล้วยตีบ ฮึนมะเขือแจ้ (ส่วนในของผลมะเขือแจ้) และ หินแร่ธาตุชนิดอื่นเช่นสารส้ม เอาเท่ากัน นำมาคั่วให้กรอบ แล้วทำให้เป็นก้อนด้วยน้ำหัวกล้วยตีบ ปรุงพิเศษ แต่งด้วยคาถาอาคม น้ำหลับมึน ใช้เป็นกระสายยาในโรคใจสั่น เบื่ออาหาร เหงื่อไม่ออก ดังนั้นการใช้หลับมึนจะตรงกับ สรรพคุณในยาไทยกลาง คือ แก้โรคผิวหนัง บำรุงประสาท แก้นอนไม่หลับ แก้กษัย และ ขับปัสสาวะ (3) โดยใช้ใบที่มีรสเมา เป็นยาระบาย ใช้เมล็ด รสเมาขม รักษาโรคผิวหนัง หากคั่วชง ต้มน้ำดื่ม บำรุงประสาท ลดความดันโลหิตชั่วคราว แก้กษัย ขับปัสสาวะ แก้ตาแดง ตามัว ขับอุจจาระ แก้ตับอักเสบ ตับแข็ง บำรุงกำลัง รู้ถ่าย รู้ปิดเอง บดผสมน้ำมันพืช ทาแก้หิด และกลากเกลื้อน (3)      

อย่างไรก็ดี แม้ หลับมึนน้อย จะเป็นสมุนไพรที่แนะนำให้ใช้ในงานสาธารณสุขมูลฐานของไทย แต่พบว่า พืชชนิดนี้ เริ่มหายไปจากละแวกบ้าน ผู้คนไม่รู้จักแล้ว หากส่งเสริมให้แต่ละชุมชน นำมาปลูกไว้เพื่อดูแลสุขภาพ เพื่อให้เกิดการพึ่งพาตนเอง ย่อมเป็นหนทางอันประเสริฐ สมคำว่าชุมเห็ดไทย

เอกสารอ้างอิง

1.      Nguyen Van Duong, Medicinal plants of Vietnam, Cambodia and Lao, Library of Congress. 1993.

2.      สมหมาย เปรมจิตต์ เอกสารแปลจาก ใบลาน ตำรายาวัดขัวมุง สารภี เชียงใหม่ ไม่ปรากฏปี พ.ศ. ที่ตีพิมพ์.

3.      พรทิพย์ เติมวิเศษและคณะ ประมวลสรรพคุณสมุนไพรไทย 1, กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกิจการโรงพิมพ์ องค์การทหารผ่านศึก, 2555. กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทย และการแพทย์ทางเลือก และ กองทุนภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย

     

 

บทความโดย   รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์หลับมึน(ชุมเห็ดไทย)พืชในสาธารณสุขมูลฐาน

บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play