คูนเป็นพืชสมุนไพรยืนต้นขนาดกลาง สูงได้ถึง 5-15 เมตร การปลูกคูน มีอยู่ทั่วประเทศ เมื่อเวลาออกดอก

คูนเป็นพืชสมุนไพรยืนต้นขนาดกลาง สูงได้ถึง 5-15 เมตร การปลูกคูน มีอยู่ทั่วประเทศ เมื่อเวลาออกดอก เห็นแล้วดูชื่นใจ เปรียบเสมือน ไม้ที่มีน้ำใจ คือ ออกดอกในช่วงฤดูแล้ง ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง ห้อยเป็นระย้า กลีบดอกสีเหลือง แม้ว่าดอกคูนจะไม่มีกลิ่นหอม แต่ออกอยู่นาน หลายสัปดาห์ นานยิ่งกว่าประดู่ เพราะบานไม่นาน ดอกคูน ยังใช้ในพิธีกรรมได้ เช่น นำไปวัดช่วงสงกรานต์ หรือ ในประเทศลาว นิยมนำเข้าพิธีในช่วงเทศกาลตรุษจีน หลังจากดอกโรยรา จะเห็นผลห้อยยาวลงมา เป็นฝักกลม สีน้ำตาลเข้มหรือดำ เปลือกแข็ง ภายในมีผนังกั้นห้อง แต่ละห้องมีเมล็ด 1 เมล็ด มีเนื้อสีดำ เหนียว (1) ช่วงเวลาที่ออกดอกและติดผล อยู่ในเดือนมีนาคม ถึง พฤศจิกายน

คูน เป็นพืชที่รู้จักกันดีในหลายประเทศ ได้แก่ จีน ลาว เวียดนาม อินเดีย ฟิลิปปินส์ กัมพูชา อินโดนีเซีย ฝรั่งเศส และ ญี่ปุ่น มีชื่อที่รู้จักกันดีคือ Golden Shower Tree, Purging Cassia ชื่ออื่นได้แก่ ราชพฤกษ์ หรือลมแล้ง แพทย์พื้นบ้านในลาวใช้รากคูน เข้าตำรับยาแก้ไข้ โดยใช้ราก  20 กรัม รากมะตึ่ง Strychnos nux-blanda A.W. Hill 20 กรัม บอระเพ็ด 10 กรัม ต้มรวมกับน้ำ 1 ลิตร ดื่มแทนน้ำ เนื้อไม้เข้ายารักษาริดสีดวง โรค ปัสสาวะเป็นเลือด (hemoglobinuria) และ เลือดประจำเดือนมามากหรือไม่หยุด แต่เข้าเป็นยาตำรับ ส่วนใบบดเป็นผง ผสมกับผงชุมเห็ดเทศ รวมกัน 0.5 กรัม ผสมน้ำผึ้ง รับประทานแก้ ปวดในท้อง ในอินเดีย ใช้เยื่อหุ้มเมล็ด รักษาอาการการเต้นผิดปกติของหัวใจ เก๊าท์ และ เบาหวาน ส่วนเปลือก ใช้รักษาโรคผิวหนัง ในเวียดนามใช้สารสกัดเยื่อหุ้มเมล็ด  ด้วยแอลกอฮอล์ 20% เป็นยาทำให้เจริญอาหาร บำรุง และใช้รักษาอาการปวดเอว (lumbago) ในผู้ใหญ่ และ ในหญิงหลังคลอดบุตร ส่วน เยื่อหุ้มเมล็ด ยังใช้เป็นยาระบายใช้ 4-6 กรัม หากใช้เป็นยาถ่าย ใช้ถึง 10-20 กรัม ในประเทศทางอัฟริกาใต้ ประชาชนใช้เปลือกต้น ของคูนรักษาอาการทางปัสสาวะและ เบาหวาน (2) ในไทย ใช้เนื้อหุ้มเมล็ดแก้ท้องผูก ขับเสมหะ ดอกแก้ไข้ เป็นยาระบาย แก่นเข้ายาขับพยาธิไส้เดือน พบว่าเนื้อหุ้มเมล็ดมีสารแอนทราควิโนน อีกทั้งเนื้อหุ้มเมล็ด ยังเข้าประจำในยาสาธารณสุขมูลฐาน ใช้เป็นยาระบายอีกด้วย

ในตำราล้านนา คูนมีที่ใช้มากมาย (3) นิยมเรียกว่าลมแล้ง จัดเป็นยาร้อน ใช้ลำต้น หรือกิ่ง หรือเปลือก แก้เกี่ยว (ตะคริว) แก้เย็น เปลือกไม้ เข้ายาปิ๊ดจะคาดหลวง (บางทีพบคำว่า ประจะคาดอัมพาตชื่อเรียกนี้ ทางภาคกลางน่าจะเทียบเป็น โรคลมปลายปัตคาด) เข้ายาขางมะโหก เข้ายาป้าง เข้ายาเลือดใหญ่ สำหรับแก้เลือดเสีย  หรือเลือดเป็นพิษ ลมเสีย หัวใจเสีย  สั่น  ปั่นไหวธาตุทั้ง 4 เสีย  เป็นพยาธิเหน็บชาหมืน (อาการก่อนเป็นตะคริว) หลงลืมสติ  ตีนเย็น มือเย็น  ลมขึ้นหัว  เมาหัว เป็นโป่งเป็นพิษ เป็นลมมะเร็งคุต (โรคลมตีขึ้นเบื้องบน) กินข้าวบ่อร่อย (ไม่เจริญอาหาร) กินน้ำบ่หวาน (ไม่รู้รสอะไรเลย)  ตับไหวใจสั่น เข้ายาแก้วมณีรวม  ผู้หญิงเป็นเลือดถัก เลือดค้าง เลือดเดินบ่เสมอ ใช้เป็นยาผ่าเลือดก็ได้หรือเรียกยาลูกแป๊บก็ได้ เข้ายาประคบบริเวณท้องน้อย เพื่อให้เลือดขึ้น และเข้าเป็น ยาดับขาง หรือเข้ายา เป็นโรคลมเป็นก้อน ลมเหน็ด เข้ายาแสนลมก๊าน (คือยาชนะโรคลม) ยาลมทั้ง 5 และยาลม 32 จำพวกนอกจากนี้ เข้ายาดองเหล้า เพื่อแก้โรคลมสรรพะอย่าง ส่วนเนื้อหุ้มเมล็ดเรียกว่า ลูกลมแล้ง ใช้เป็นยาระบาย  สำหรับใบ เข้ายาผงเขียว แก่น เข้ายารักษาลม ยากำลังแรง ใช้ใบ เข้ายาต้มอาบรักษาอาการบวมพองของร่างกาย  รากเข้ายาแก้ ไข้ตีนมือเย็น แก้ไข้เหงื่อไม่ออก นอกจากนี้ ยังเข้ายาแม่กำเดือน (หญิงคลอดลูกใหม่ อยู่ไฟ) กินผิด (กินอาหารผิดสำแดง) นอกจากนี้ ลมแล้ง ยังมีบทบาทเป็นยาปรับธาตุอีกด้วย

ดังจะเห็นความหลากหลายในการนำส่วนของสมุนไพรคูนมาใช้ทางยาตั้งแต่อดีต สมควรที่ คนไทยจะได้รู้จัก พืชที่มีประโยชน์ อยู่ใกล้ตัว และมีคุณค่า นั่นคือ คำว่าลมแล้ง สื่อความหมายถึง คูนใช้รักษาโรคลม หากลมเย็นไปไม่เคลื่อนไหว ยาจะเพิ่มความร้อน ทำให้แก้อาการต่างๆ ที่เกี่ยวกับลมได้ โดยเฉพาะหาก มีอาการหนาว ไข้เหงื่อไม่ออก อาจใช้ใบคูน เปลือกคูน เข้ายาต้มอาบ ให้เลือดไหลเวียน หรือให้ความอบอุ่นแก่ร่างกาย จะดีไหม

เอกสารอ้างอิง

1.       คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.สมุนไพรสวนสิรีรุกขชาติ. บริษัทบุญรอดบริวเวอรี่ จำกัด. ไม่ปรากฏปี พ.ศ.ที่พิมพ์

2.       Bounhong Southavong, Kongmany Sydara, Onevilay Souliya, Khamchanh Phonlavong and Muachanh Xayvue, Medicinal Plants And Herbs in The Lao People’s Democratic Republic, Ministry of Public Health Institute of Traditional Medicine Vientiane 2013.  

3.       หนานดวงแก้ว สนินัด น.ธ. เอก คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช, ฉบับเพชรรัตน์สุวรรณลานนาไทย แปลและรวบรวม

 

บทความโดย           รศ.ดร.ภญ. พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย   สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
ผักไผ่ เป็นไม้ล้มลุก พบได้ในป่า บริเวณริมน้ำลำธารที่มีความชื้นสูง หรือ พบตามสวนหลังบ้านที่มีการนำมาปลุกไว้ โดยเฉพาะทางเหนือ และ อีสาน
ข่าวเขียวมะกอก
โรคหัวใจและหลอดเลือด..เป็นโรคที่เฉียบพลันและรุนแรง เกิดจากความผิดปกติ ของระบบการทำงาน..
ข่าวเขียวมะกอก
บวบมีหลายชนิด ได้แก่ บวบเหลี่ยม Luffa acutangula Roxb. บวบกลม บางคนเรียกบวบหอม Luffa cylindrical (L.) M.Roem
ข่าวเขียวมะกอก
ผักในตำรายา..ชื่อว่าผัก ในทางล้านนามีคำเอ่ยถึง ?ผักไม้ ไส้เครือ? น่าจะหมายถึงสารพัน สรรพะผัก ทำให้นึกถึงผักในท้องตลาด
ข่าวเขียวมะกอก
สีเสียด และ หมาก..ปัจจุบัน อาจไม่ค่อยพบเห็นผู้คนกินหมาก แต่สมัยก่อน เมื่อผู้เขียนยังจำความได้ ยังพบเห็น คนวัยกลางคน และสูงอายุ..
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play