ผักในตำรายา..ชื่อว่าผัก ในทางล้านนามีคำเอ่ยถึง ?ผักไม้ ไส้เครือ? น่าจะหมายถึงสารพัน สรรพะผัก ทำให้นึกถึงผักในท้องตลาด

ชื่อว่าผัก ในทางล้านนามีคำเอ่ยถึง “ผักไม้ ไส้เครือ” น่าจะหมายถึงสารพัน สรรพะผัก ทำให้นึกถึงผักในท้องตลาดที่มีอยู่ แบ่งเป็นผักที่ปลูกเป็นแปลงใหญ่ และ ผักสวนครัว ผักที่มีจำหน่ายตามตลาดในชนบท แม่ค้าจะซื้อจากในอำเภอเมืองมาขายตามบ้านนอก ชนบทอีกที โดยมักนำมาจากตลาดใหญ่ในเมือง เช่นตลาดเมืองใหม่ ซึ่งเป็นแหล่งจำหน่าย หรือขายส่งผักจากแหล่งปลูกใหญ่ทั่วอำเภอ บรรจุในถุงพลาสติกขนาดใหญ่ ราคาที่ตลาดส่ง จึงย่อมถูกกว่าตลาดบ้านนอก มีส่วนน้อยที่ปลูกผักเอง แล้วนำมาขายเอง ผักที่มีให้รับประทานทั้งปี เช่นผักคะน้า ผักกาดขาว ผักกวางตุ้ง ผักสลัด ถั่วผักยาว ผักชี แต่มีผักอีกประเภท ในตลาดจะมีขายตามฤดูกาล ขึ้นงอกงามโดยเฉพาะในฤดูฝน เช่น ส้มเสี้ยว ผักติ้ว ผักจุมปา ผักตำลึง บ้างจะงอกงามในฤดูเริ่มจะร้อน หรือแล้ง เช่นผักเผ็ด ผักกลุ่มหลังนี้ มักหมายถึงผักพื้นบ้าน หรือผักที่ขึ้นเอง หรือปลูกเป็นแปลงตามสวนหลังบ้าน ไว้ใช้ ไว้ขาย หรือรั้วบ้านตามชนบท มักทำให้นึกถึงวิธีการ หรือตำรับที่จะนำมาประกอบอาหาร

 มีผักหลายชนิดที่เรารับประทานได้ (1) และ นำมาใช้ทางยา เช่น ผักเซียงดา เราทราบกันดีว่า นำมาทำให้แห้ง บรรจุซองชา ใช้ลดน้ำตาลในเลือด สำหรับผู้ป่วย แต่อาจนำมา ผัดไข่ หรือผัดน้ำมัน หรือแกล้มน้ำพริก หรือ แกงใส่ปลาแห้ง ผักปู่ย่า และ เกี๋ยงพาไย หรือ สันพร้าหอม ใช้ปรุงอาหารประเภทส้า หรือสลัดผักล้านนา ในทางยา หัวและ รากมีสรรพคุณ แก้ลมผิดเดือน บำรุงหัวใจ แก้มุตตขึดเลือด สำหรับ กุ่มน้ำ กุ่มบก สองชนิดนี้นิยมนำมาดองก่อน แล้วใช้ประกอบอาหารเหนือ เช่นยำผักกุ่ม ส่วนของราก และเปลือกใช้ขับลม เพราะมีฤทธิ์ร้อน มะแตก หรือบ่าแตก ยอดอ่อน กินเป็นผัก หรือนำมาแกงปลาแห้งได้ เครือมะแตกหรือกระทงลาย แก้นิ่ว มะโหกเลือด แก้ขาง ส่วนผักเข้า หรือฟักข้าว ยอดนำมาแกงปลาแห้ง หรือลวกจิ้มน้ำพริก ส่วนหัว และ ราก แก้เจ็บหัว แก้ลมมะเร็งคุต แก้รำมะนาด แก้ฝีสาน แก้ไข้ชัก มะแปบ หรือถั่วแปบ นอกจากใช้ฝักอ่อน ใช้ลวกกิน จิ้มน้ำพริก ฝักแก่ใช้ยำถั่วแปบ แต่เถา หรือเครือ ยังใช้แก้มะเฮ็งไข่ปลา (งูสวัด) จ้อยนาง หรือย่านาง ใช้น้ำคั้นทำซุปหน่อไม้ ใบยังเข้ายาถอนพิษ เช่นเดียวกับง้วนหมู หรือผักฮ้วนหมู หรือกระทุงหมาบ้า นำช่อดอก มาทำแกงได้อร่อย ยังเข้ายาสันนิบาต ลมชัก ลิ้นกระด้างคางแข็ง โดยเข้ายาดองเหล้า ยากำลัง และ ยาขาง

ถั่วพู ใช้กินเป็นผักลวก ยังใช้หัวแก้ปวดหัว แก้ลมมะเร็งคุต (ปวดหัวข้างเดียว)ผักกูด นอกจากนำมาผัดน้ำมัน หรือ ลวกจิ้มน้ำพริก ในทางยาจะมีสรรพคุณแก้ไข้ เป็นยาเย็น ผักโขมหนาม หรือผักหม ใช้แกงปลาแห้ง หรือผัดน้ำมัน หัวผักหนามใช้แก้ฝี แก้ตุ่ม แก้ไข้ ส่วน ผักแค หรือใบชะพลู ใช้บำรุงธาตุดิน ผักกันเถิง หรือคันทรง ใช้แกงแบบล้านนา และ ยังใช้เข้ายาแก้ไข้ แก้กินผิด

ผักหนาม มักใช้ยอด และช่อดอก ลวกจิ้มน้ำพริกแดง ส่วนเหง้าผักหนาม เข้ายาคือแก้ไข้ บำรุงกำลัง แก้ร้อนใน แก้ฝีในคอ แก้โรคไต ต้มอาบแก้ผื่นคัน สำหรับผักชะอม ใช้ใส่แกงบางชนิดของล้านนา เช่นแกงหน่อไม้ แกงแค แต่ยังใช้ทำยาโดยเปลือกเข้ายาแก้ไข้สูง แก้ชัก ส่วนของกาฝาก และ รากแก้ลมผิดเดือน ส่วนผักที่มีประโยชน์ทางยามากหลายได้แก่ ผักหวานบ้าน ใช้แก้กินอาหารผิด แก้ไข้ สันนิบาต ขางรำมะนาด ปากเหม็น ผักหวานป่าที่มีราคาดี นั้นใช้ใบแกงได้อร่อย แต่ยังใช้แก้ลมวิงเวียนศีรษะได้เป็นอย่างดี ผักที่มีบทบาทในตำรับยามากคือผักหนอก หรือใบบัวบก เพราะเข้ายาธาตุพิการ ยาขาง 80 จำพวก ยามะเร็งคุตขนานเอก และเข้ายาอายุวรรณะ(2)

นอกจากนี้ ยังมีผักอื่นอีกมากที่ใช้เข้ายาตำรับล้านนา สมควรที่เราจะได้สนใจศึกษา เนื่องจากเราใช้เป็นอาหารอยู่แล้ว ควรรู้วิธีนำมาใช้ทำยาสามัญประจำบ้าน ลดการจ่ายเงินค่ายาลงได้บ้าง

             

เอกสารอ้างอิง

1.       มาโนช วามานนท์ และ เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ. ผักพื้นบ้าน : ความหมายและภูมิปัญญาของสามัญชนไทย. สถาบันการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข, โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก, 2540.

2.       หนานดวงแก้ว    สนินัด   น.ธ. เอก คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช, ฉบับเพชรรัตน์สุวรรณลานนาไทย แปลและรวบรวม

 

 

 

บทความโดย รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

 

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
นางแย้ม เป็นไม้พุ่ม มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabb.อยู่ภายใต้วงศ์ Ajugoideae พบว่า พืชกลุ่มนางแย้มมี 150 ชนิด
ข่าวเขียวมะกอก
หญ้าจิยอบ..ไมยราบ (Mimosa pudica L.) ทางเหนือเรียกหญ้าจิยอบ มีความหมายคือเมื่อแตะ (จิ) ถูกพืชนี้ จะทำให้ใบพืชหดลีบตัว
ข่าวเขียวมะกอก
ดอกไม้เป็นยา..ในชีวิตประจำวัน ของคนล้านนา จะผูกพันกับวัด ในทุกวันพระ การทำบุญที่วัด นอกจากใส่บาตร
ข่าวเขียวมะกอก
แชมพู เป็นเครื่องสำอางทำความสะอาด ชำระล้างคราบไข ฝุ่นละออง เหงื่อไคล ออกจากเส้นผม
ข่าวเขียวมะกอก
ผักไผ่ เป็นไม้ล้มลุก พบได้ในป่า บริเวณริมน้ำลำธารที่มีความชื้นสูง หรือ พบตามสวนหลังบ้านที่มีการนำมาปลุกไว้ โดยเฉพาะทางเหนือ และ อีสาน
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play