บวบมีหลายชนิด ได้แก่ บวบเหลี่ยม Luffa acutangula Roxb. บวบกลม บางคนเรียกบวบหอม Luffa cylindrical (L.) M.Roem

           บวบมีหลายชนิด ได้แก่ บวบเหลี่ยม Luffa acutangula Roxb. บวบกลม บางคนเรียกบวบหอม Luffa cylindrical (L.) M.Roem ประเภทน้องเล็ก คือบวบขม Trichosanthes  cucumerinan และบวบงู Trichosanthes anguina Linn. อยู่ในตระกูล Cucurbitaceae ตระกูลแตง เรามักรู้จักบวบเหลี่ยม ความคุ้นเคยเนื่องจากเรามักนำมาประกอบอาหาร และมักเห็นรังบวบแห้ง วางขายอยู่ตามตลาด จึงต้องสงสัยว่า รังบวบนั้น เป็นบวบชนิดใดกันแน่ เราจะมาทำความคุ้นเคยกับบวบให้มากขึ้น

            บวบชนิดแรกที่น่าสนใจ คือบวบกลม ชื่อภาษาอังกฤษ อาจเรียกว่า Smooth loofah, sponge gourd และ vegetable sponge ชื่อบ่งบอกว่าการนำมาใช้ประโยชน์คือ ใช้เป็นฟองน้ำ บวบชนิดนี้มีสองประเภทหลัก คือชนิดที่ปลูก และ ชนิดที่อยู่ในป่า ซึ่งเชื่อว่าแหล่งกำเนิด อยู่ที่อเมริกาใต้ อย่างไรก็ดี นักวิชาการเชื่อว่า อาจจะมีที่มาจากสายพันธุ์ที่มีการปลูก บวบกลมมีปลูกทั่วไป ในกินี ไอวอรี่ โคท ฟิลิปปินส์ อินเดีย และ จีน เมื่อ ผลบวบกลมยังอ่อน สามารถรับประทานสดได้ หรือปรุงอาหาร เช่น ลวกจิ้มน้ำพริก หรือ นำมาผัดใส่ไข่ แกงเลียง แกงส้ม ทำจานกระทะร้อน (ทำคล้ายหอยทอด แต่ใช้บวบหั่นเป็นชิ้นแทนเนื้อหอย) ในญี่ปุ่น นิยมรับประทานสด และ หั่นเก็บไว้สำหรับเก็บไว้กิน  ใบบวบกลมยังนำมารับประทานเป็นผักได้ เมื่อผลแก่ และแห้ง จะมีโครงของใยธรรมชาติ นำมาใช้ได้หลายทาง

ในหลายประเทศใช้ประโยชน์จากรังบวบมากมายนอกจาก แทนฟองน้ำ ขัดตัวหรือหม้อ หรือเครื่องใช้  ยังใช้เป็นตัวดูดซับโลหะหนักจาก การขจัดน้ำ น้ำมันจากเมล็ดใช้รับประทานได้ ในอเมริกาใช้น้ำมันเป็นส่วนประกอบการทำสบู่ กากที่ได้จากการหีบน้ำมัน มีสารขมและเป็นพิษไม่ควรรับประทาน แต่นำมาใช้เป็นปุ๋ยได้ เพราะมี ไนโตรเจนและ ฟอสฟอรัสสูง ส่วนการใช้ทางยา มีรายงานการใช้แบบดั้งเดิม ในอัฟริกา เช่นไนจีเรีย ราวัลดา ทรานซาเนีย กินี กาบอน โทโก้ คองโก ใช้ใบ รักษาแผล แก้ปวดท้อง ลดการบวม ราก และเนื้อเยื่อทั้งต้นทำเป็นยาเหน็บ แก้ท้องผูก  เมล็ดจะมีสรรพคุณเป็นยาถ่ายพยาธิ เป็นสารให้ความนุ่มลื่น และเป็นยาทำให้อาเจียน และ เป็นยาถ่าย (1) การใช้ในตำรายาไทย เอารากต้มน้ำกินเป็นยาระบาย น้ำคั้นใบสด เป็นยาขับระดู ฟอกเลือด น้ำต้มเป็นยาขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะเป็นเลือด หรือเอามาตำพอกแก้ฝีอักเสบ บวม ผลเป็นยาระบาย ขับลม ขับน้ำนม และแก้เลือดออกในทางเดินอาหารและกระเพาะปัสสาวะ เมล็ดกินเป็นยาทำให้อาเจียน และเป็นยาระบาย (2) งานวิจัยพบว่า สารสกัดใบ ได้สารสาโปนิน แอลคาลอยด์ และ คาร์ดิแอคไกลโคไซด์ มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ Bacillus subtilisEscherichia coliStaphylococcus aureus and Salmonella typhi, สารสกัดด้วยน้ำแสดงฤทธิ์เป็น oxytocic activity ในผลอ่อน 100 กรัมมีความชื้น 94.0 กรัม, พลังงาน 21 kcal, โปรตีน 0.6 กรัม, ไขมัน 0.2 กรัม, คาร์โบไฮเดรต  4.9 กรัม, แคลเซียม 16 มิลลิกรัม ฟอสฟอรัส 24 มิลลิกรัม เหล็ก 0.6 มิลลิกรัม, วิตามินเอ 235 IU, ไทอามี 0.04 มิลลิกรัม, ริโบฟวาวิน 0.02 มิลลิกรัม, ไนอาซิน 0.3 มิลลิกรัม และ วิตามินซี 7 มิลลิกรัม และมีสารซาโปนิน.(1)

            บวบขมพันธุ์ที่อยู่ป่า จะเล็กและสั้นกว่า เนื้อมีรสขมรับประทานไม่ได้ เป็นไม้ที่ขึ้นตามที่รกร้าง ตำรายาบันทึกว่า รังบวบขมป่า ฟอกศีรษะแก้รังแค รังบวบแห้ง หั่นผสมยาสูบ แก้ริดสีดวงจมูก ส่วนทางยา ใช้เมล็ด ใช้น้อย ๆเป็นยาขับเสมหะ หากใช้มากขึ้น จะเป็นยากระตุ้นการอาเจียน ส่วนบวบขม ชนิดเล็ก เป็นไม้เลื้อย พาดพันต้นไม้อื่น มีใบโต ไม่มีรายงานการใช้ทางยา (3)

            บวบกลม หรือบวบหอม จึงมีประโยชน์เป็นพืชเศรษฐกิจเป็นหลัก โดยรังจากผลบวบ สามารถส่งจำหน่ายไปต่างประเทศ และ รังบวบยังใช้เป็นตัวกรองของเสีย ทำเป็นเครื่องสำอางได้ งานวิจัยยังมีรายงานองค์ประกอบที่หลากหลาย และ การใช้ประโยชน์จากทุกส่วน บวบกลมจึงเป็นที่สนใจ ที่จะทำการปลูก นอกเหนือจากการใช้รับประทาน ยังอาจนำ ใบมาใช้เป็นยาสามัญประจำบ้าน

 

เอกสารอ้างอิง

  1. https://www.prota4u.org/database/protav8.asp?g=pe&p=Luffa+cylindrica+(L.)+M.Roem. เข้าถึงเมื่อ 4 กุมภาพันธ์ 2561 .
  2. พรทิพย์ เติมวิเศษ และ คณะ ประมวลสรรพคุณยาไทย กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกิจการโรงพิมพ์ องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก 2555.
  3. สมาคมโรงเรียนแพทย์แผนโบราณ. ประมวลสรรพคุณยาไทย (ภาคสอง), สำนักวัดพระเชตุพน ฯ (วัดโพธิ์) ท่าเตียน กรุงเทพมหานคร, 2510.

 

ปรึกษาเรื่องสมุนไพร/ภูมิปัญญาเพื่อสุขภาพได้ที่

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

e-mail:pharpost@gmail.com

www.pharmacy.cmu.ac.th

บทความโดย รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

 

 

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
นางแย้ม เป็นไม้พุ่ม มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabb.อยู่ภายใต้วงศ์ Ajugoideae พบว่า พืชกลุ่มนางแย้มมี 150 ชนิด
ข่าวเขียวมะกอก
หญ้าจิยอบ..ไมยราบ (Mimosa pudica L.) ทางเหนือเรียกหญ้าจิยอบ มีความหมายคือเมื่อแตะ (จิ) ถูกพืชนี้ จะทำให้ใบพืชหดลีบตัว
ข่าวเขียวมะกอก
ดอกไม้เป็นยา..ในชีวิตประจำวัน ของคนล้านนา จะผูกพันกับวัด ในทุกวันพระ การทำบุญที่วัด นอกจากใส่บาตร
ข่าวเขียวมะกอก
แชมพู เป็นเครื่องสำอางทำความสะอาด ชำระล้างคราบไข ฝุ่นละออง เหงื่อไคล ออกจากเส้นผม
ข่าวเขียวมะกอก
ผักไผ่ เป็นไม้ล้มลุก พบได้ในป่า บริเวณริมน้ำลำธารที่มีความชื้นสูง หรือ พบตามสวนหลังบ้านที่มีการนำมาปลุกไว้ โดยเฉพาะทางเหนือ และ อีสาน
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play