ดอกไม้เป็นยา..ในชีวิตประจำวัน ของคนล้านนา จะผูกพันกับวัด ในทุกวันพระ การทำบุญที่วัด นอกจากใส่บาตร

ดอกไม้เป็นยา

ในชีวิตประจำวัน ของคนล้านนา จะผูกพันกับวัด ในทุกวันพระ การทำบุญที่วัด นอกจากใส่บาตร ก็จะนำ ดอกไม้บูชา ขันแก้วทั้งสาม คือพระรัตนตรัย ดอกไม้ที่ใช้ จะใช้ตามฤดูกาล หรือใช้ใบไม้ประดับที่มีสีสันสวยงาม ที่นิยมเช่น เอื้องผึ้ง เอื้องคำ ดอกจำปี ดอกจำปา  ดอกกุหลาบ ส่วนใหญ่ใช้กุหลาบพื้นบ้าน รวมทั้งกุหลาบมอญ ดอกสบันงา (กระดังงา)  ดอกมะลิ ดอกสลิด หรือดอกขจร ดอกตาเหินขาว (มหาหงส์) และเกดถวา (พุดซ้อน) พะยอม อูน นอกจากนี้ ยังนิยมประดับมวยผม สุภาพสตรี ด้วยดอกไม้ ดังคำกล่าว ว่าเป็นดอกไม้บูชาหัว ในช่วงวันสงกรานต์ (วันสังขารล่อง) หลังจากอาบน้ำดำหัวแล้วจะเอาพระญาดอกไม้ ทัดหูหรือเสียบที่มวยผม พระญาดอกไม้คือ ดอกไม้ที่เป็นใหญ่กว่าดอกไม้ทั้งมวล เพราะเชื่อว่าจะเป็นมงคลทำให้อายุยืนยาว  โดยมีวิธีคำนวณ กำหนดไว้ในใบลานจากคัมภีร์ใบลานของพ่อหนานอินทร์ทอง เจริญโรจน์ อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่กล่าวถึงการหาพระญาดอกไม้ดังนี้ “จักดูดอก เอาสักกะบัดนี้ตั้ง8 หาร เศษ1 ดอกเอื้อง เศษ2 ดอกแก้ว เศษ3 ดอกซ้อน เศษ4 ดอกดู่ เศษ5 ดอกบัวเศษ6 ดอกส้มสุก เศษ7 ดอกลิลา แล” เศษ ๐ และ8 พระอธิการประเสริฐแห่งวัดหนองปลามัน อำเภอพร้าวกล่าวว่าพระญาดอกที่เหลือคือ ดอกกาสะลอง

ในตำรับยาไทยเก่า ๆ กล่าวว่า ดอกไม้ชานชลา ซึ่งหมายถึง ดอกไม้ที่บูชาพระแล้วแห้งเหี่ยวไป เช่น ดอกมะลิ ดอกบัวหลวง ใช้ทำเป็นยาต้มแก้ลม และแก้ถูกกระทำเป็นต้น สำหรับการใช้ดอกไม้เป็นยาทางล้านนาได้แก่ (1) ดอกต๋ายเหินขาว แก้ริดสีดวง ตกขาว อัมพาต แก้ปวด ล้างหน้าทำให้สดชื่น  ใช้ในพิธีกรรม ดอกบัวหลวง ใช้เกสรหรือกลีบดอกเป็นยา เกสรทั้งห้าใช้เข้ายาบำรุงหัวใจ บำรุงกำลัง แก้อาการหน้ามืด วิงเวียนศีรษะ ใบแก้ริดสีดวงจมูก หัว เหง้า บำรุงกำลัง (วรรณกรรมเจ้าสุวัตรและนางบัวคำ) ดอกตะล่อม (บานไม่รู้โรย) แก้นิ่ว  ขับปัสสาวะ ดอกแก้ว (ดอกพิกุล) บำรุงหัวใจ ดอกพุด มี 2 ชนิด พุดน้อยทำพวงมาลัย พุดดอกใหญ่แก้คลื่นไส้ อาเจียน แก้ปวดหัว แก้วิงเวียนดอกสารภีดงใช้บูชา  ทำธูปหอม ดอกแห้งสารภีปรุงยาหอม บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่นชูกำลัง จัดอยู่ในเกสรทั้งห้า ดอกบุนนาค  บำรุงหัวใจ  แก้ไข้  แก้ปวด  แก้ลมสาร ใบพอกสมานแผลสด ส่วนที่ใช้ในตำรับยาล้านนา ยกตัวอย่างเช่น ยาหอมอุดมชนะลม (2) ให้เอาดอกมะลิ 1 บาท  ดอกกระดังงา 1 บาท  ดอกพิกุล 1 บาท  ดอกบุนนาค 1 บาท  เกสรบัวหลวง 1 บาท  กำยาน 1 บาท  เนื้อไม้ 1 บาท  จันทร์เทศ 1 บาท  ตำผงละเอียด  วิธีใช้ แก้ลมกระทบหัวใจ  แก้ลมสวิงสวาย  ลมนอนไม่หลับ  ดีเดือดเป็นต้น  แก้กลุ้มสวิงสวายกินกับน้ำดอกไม้สดแช่   

      ตัวอย่างการใช้ดอกไม้ในประเทศเพื่อนบ้าน เช่นในประเทศมาเลเซีย สิงคโปร์ และ อินโดนีเซีย (2) ใช้ดอกกะดังงา (Cananga odorata [Lamk.]Hook.f.&Thomson Fam. Annonaceae หรือ Ylang-ylang) เป็นพืชหอม แต่งกลิ่น ประดับ และใช้ในพิธีกรรมโดยผสม มะลิ กุหลาบ จำปา และ ใบเตย ใช้ในบาหลี และ ชวา ใช้ในสุคนธบำบัด สำหรับกระตุ้น อารมณ์ (aphrodisiac) ปรับสมดุลในอาการซึมเศร้า ลดความดันโลหิต และ ทำให้สงบระงับ โดยมีประโยชน์ในการระงับอาการหายใจเร็ว และ หัวใจที่เต้นเร็ว ใช้น้ำมันผสมในน้ำมันมะพร้าว สำหรับเป็นน้ำมันบำรุงเส้นผม ในชวา ใช้ดอกกะดังงาแห้ง รักษาอาการมาลาเรีย สำหรับดอกสดใช้บดเป็นเพสท์ ช่วยแก้อาการหืดหอบ ในยามาเลเซียใช้ใบทำเป็นยาพอกแก้อาการคันจากแมลงสัตว์กัดต่อย เปลือกใช้แก้สะเก็ดผิวหนัง หรือรังแค ส่วนเมล็ดใช้แก้อาการไข้

ดังนั้น ดอกไม้ไม่ใช่พียงแต่ดมหอมชื่นใจ ใช้ในทางสุคนธบำบัด ทำให้สุขภาพจิตดี ทางพิธีกรรมแล้ว ยังใช้เป็นยาได้ การนำมาใช้ประโยชน์นับว่ามีหลายทาง ลองปลูกดอกไม้ที่ท่านชอบและนำศึกษาก็จะดีไม่น้อย เพื่อทำให้ภูมิปัญญาการใช้ดอกไม้ยั่งยืนต่อไป

เอกสารอ้างอิง

  1. สัมภาษณ์ หมอพื้นบ้าน นายบุญธรรม ทิพย์พันธุ์ดี บ้านแม่แก๊ดน้อย อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่.
  2. หนานดวงแก้ว สนินัด น.ธ. เอก, คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช ฉบับเพชรรัตน์สุวรรณลานนาไทย ไม่ปรากฏปี พ.ศ.ที่พิมพ์
  3. Joseph Samy, M. Sugumaran, Kate L.W.Lee. 100 Useful Herbs of Malaysia and Singapore, An Introduction to their medicinal, culinary, aromatic and cosmetic uses. NPE Printing Communications, Singapore.2014.

ปรึกษาเรื่องสมุนไพร/ภูมิปัญญาเพื่อสุขภาพได้ที่

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

e-mail:pharpost@gmail.com

www.pharmacy.cmu.ac.th

 

 

บทความโดย  รศ.ดร.ภญ. พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
นางแย้ม เป็นไม้พุ่ม มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabb.อยู่ภายใต้วงศ์ Ajugoideae พบว่า พืชกลุ่มนางแย้มมี 150 ชนิด
ข่าวเขียวมะกอก
หญ้าจิยอบ..ไมยราบ (Mimosa pudica L.) ทางเหนือเรียกหญ้าจิยอบ มีความหมายคือเมื่อแตะ (จิ) ถูกพืชนี้ จะทำให้ใบพืชหดลีบตัว
ข่าวเขียวมะกอก
ดอกไม้เป็นยา..ในชีวิตประจำวัน ของคนล้านนา จะผูกพันกับวัด ในทุกวันพระ การทำบุญที่วัด นอกจากใส่บาตร
ข่าวเขียวมะกอก
แชมพู เป็นเครื่องสำอางทำความสะอาด ชำระล้างคราบไข ฝุ่นละออง เหงื่อไคล ออกจากเส้นผม
ข่าวเขียวมะกอก
ผักไผ่ เป็นไม้ล้มลุก พบได้ในป่า บริเวณริมน้ำลำธารที่มีความชื้นสูง หรือ พบตามสวนหลังบ้านที่มีการนำมาปลุกไว้ โดยเฉพาะทางเหนือ และ อีสาน
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play