หญ้าจิยอบ..ไมยราบ (Mimosa pudica L.) ทางเหนือเรียกหญ้าจิยอบ มีความหมายคือเมื่อแตะ (จิ) ถูกพืชนี้ จะทำให้ใบพืชหดลีบตัว

หญ้าจิยอบ

 

            ไมยราบ (Mimosa pudica L.) ทางเหนือเรียกหญ้าจิยอบ มีความหมายคือเมื่อแตะ (จิ) ถูกพืชนี้ จะทำให้ใบพืชหดลีบตัว (ยอบ) คำว่า mimos มาจาก mimic ลดลีบลง pudica มีความหมายว่า “ขี้อาย” ทางจีนเรียกว่า หญ้าขี้อาย  อังกฤษเรียกว่า พืชที่มีความอ่อนไหว (sensitive plant) หญ้านอนหลับ (sleeping grass) โดยทั่วไปมักคิดว่าเป็นวัชพืช ที่ไม่มีประโยชน์อันใด แต่พบว่า ทางการแพทย์ล้านนา ได้มีการนำไมยราบ มาใช้เป็นยา ทั้งภายนอกและภายใน

            ไมยราบ เป็นไม้พุ่มเตี้ย ล้มลุกแต่มีอายุยืนหลายปี มีระบบรากแก้ว ลำต้นจะแผ่ไปตามดิน เมื่อแก่จะมีเนื้อไม้อยู่เล็กน้อย แตกกิ่งก้านมาก ชูส่วนยอดขึ้น ใบ เป็นใบประกอบ มีขนอ่อนตามขอบใบ ลำต้นมีหนามทั่วไป หนามขนาดใหญ่อยู่บริเวณข้อ ดอกย่อยมีสีม่วงแดง หรือม่วงอ่อน ขึ้นตามทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์ สนามหญ้า และตามที่รกร้างทั่วไป (1)  การเก็บเกี่ยวมักทำในฤดูร้อน ส่วนที่ใช้เป็นยา ใช้ทั้งต้น หรือใช้ราก ส่วนต้น มีรสขมเฝื่อน ตำรายาไทย ใช้ ทั้งต้น เป็นยาขับปัสสาวะ แก้โรคไตพิการ แก้กษัย ต้มน้ำดื่ม แก้ไข้ แก้กระเพาะอาหาร และลำไส้อักเสบ แก้ตาลขโมย แก้หัด แก้ผื่นคันตามตาม แก้ฝี ขับและบำรุงน้ำนม อาจผสมกับรากสะเดาดิน ต้มน้ำดื่ม ขับปัสสาวะ ส่วนราก รสเฝื่อน แก้บิด ขับปัสสาวะ แก้หลอดลมอักเสบเรื้อรัง แก้ไอ ขับเสมหะ แก้กระเพาะอาหารอักเสบ และ และระงับประสาท (2)

            สำหรับตำรับทางล้านนา มีที่ใช้ภายนอกได้แก่ การใช้ต้มอาบ ล้างหน้า เช่นกรณี เด็กเล็กไม่สบายเรื้อรัง  ก็จะนำไมยราบผสมกับ ใบส้มชื่น หรือใบต้นเขยตาย ต้มอาบหรือล้างหน้า จะทำให้สดชื่นและ ลุกขึ้นได้ (สบายดี) (ข้อมูลจากหมอบุญชู จันทรบุตร อำเภอหางดง เชียงใหม่)

  • ยาบวมปอง (บวมพอง)   ให้เอากาเก็ด (การะเกด) กาสะลอง (ปีป) รากอินกา  หญ้าจิยอบ  ต้มอาบและกินด้วย (3)
  • ยาใช้ไอรม  ใช้ใส่หม้อปิ๊บต้ม เข้านั่งในที่ทำไว้ไม่ให้ควันไอออกไปทางใดนั้น ประกอบด้วยสมุนไพรหลากชนิดรวมทั้งไมยราบ เหมาะสำหรับ ผู้ที่เป็นโรคลมสะป๊ะ (สรรพะลม) (3)
  • ยาจู้ลมอัมพาต (ยาประคบอัมพาต) ประกอบด้วย 1. หญ้าจิยอบ  2. ว่านนางคำ  3. ใบขี้เหล็กหลวง  4. การบูนจีน  5. ใบส้มป่อยดิบ  6. ปูเลยดิบ (ไพล) 7. ใบมะขามดิบ  8. หญ้าเอ็นอ่อน  9. ใบมะโอ้งนก  10. หัวข่าดิบ  11. ใบทองพันชั่ง  ตำละเอียด ห่อป๊กผ้า (ห่อผ้า) หม้อนึ่งจู้ (นึ่งและประคบ) ทั้งเช้าและเย็น (3)

            สำหรับ ตำรับยาภายในได้แก่ ยาเยี่ยวเป็นเลือด ที่เรียกกันว่าเป็นมะโหกลงลิงค์ ตัวยาให้เอา กาสามปีก หญ้าจิยอบ รากเขิงน่องม้า หญ้านกเก้า ปูเลย ต้มใส่ข้าวเจ้าเปลือกกิน

            ไมยราบมีการใช้ประโยชน์ในหลายประเทศ เช่นบราซิล ฮาวาย อเมริกาใต้ อินโด-ฟิจิ ชวา เนปาล จีน อินเดีย ใต้หวัน ลาว กัมพูชา เปรู ปานามา ตรินิแดดเป็นต้น รายงานที่พบ (4) จัดเป็นพืชที่รสฝาดหวาน เย็นเล็กน้อย อยู่ในกลุ่มพืชทำให้สงบจิตใจ (calm the spirit) โดยมีการใช้หลากหลายโรค เช่นแก้ไข้ ไอ ปวด บวม เก๊าท์ รูมาตอยด์ ปวดเกร็งในท้อง ต้านเชื้อแบคทีเรีย แก้บิดมูกเลือด ถ่ายพยาธิ แก้หืด โรคปอดอักเสบ นิ่ว นอนไม่หลับ โรควิตกกังวลและโรคประสาทที่ทำให้อ่อนแรง

            ส่วนประกอบแอลคาลอยด์ ไมโมซิน (กรดอะมิโนที่ไม่ใช่โปรตีน), ฟวาโวนอยด์ ซี ไกลโคไซด์ สเตียรอล, เทอร์พีนอยด์, แทนิน, กรดไขมัน สำหรับการใช้ในสัตว์ พบว่า ช้างมักกินไมยราบในป่า อาจเพื่อย่อยย่อย หรือใช้ถ่ายพยาธิ ใน ม้า แกะ หมู และ วัวควาย ไม่ควรใช้ เพราะจะเป็นอันตรายได้ เช่นทำให้ขนร่วง โดยสารที่เป็นอันตรายได้แก่ ไมโมซีน นอกจากนี้แล้ว สตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และ หากจะใช้ในคน ควรศึกษาผู้รู้เสียก่อน

            ดังนั้น จะเห็นว่าไมยราบ ไม่ใช่เป็นพืชเล็กๆ ที่เห็นแล้วพร้อมที่จะกำจัดทิ้ง ด้วยเพราะมีหนามคม แต่ควรพิจารณาว่า นอกจากจะใช้จับไนโตรเจนในดินได้ แต่หากนำมาศึกษาวิจัย แล้ว อาจจะยังมีประโยชน์มากหลาย ทั้งอาจจะเป็นพืชที่มีประโยชน์ในการพัฒนายาต่อไป

 

 

เอกสารอ้างอิง

  1. สุรชัย มัจฉาชีพ. “วัชพืชในประเทศไทย”. สำนักพิมพ์แพร่พิทยา กทม. 2538.
  2. พรทิพย์ เติมวิเศษและคณะ, ประมวลสรรพคุณสมุนไพรไทย1. สำนักงานกิจการโรงพิมพ์. กรุงเทพมหานคร. 2555.
  3. หนานดวงแก้ว สนินัด น.ธ. เอก, คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช ฉบับเพชรรัตน์สุวรรณลานนาไทย ไม่ปรากฏปี พ.ศ.ที่พิมพ์
  4. http://earthmedicineinstitute.com/more/library/medicinal-plants/mimosa-pudica/ ได้รับเมื่อ 28 / 6 / 2561.

 

 

บทความโดย  รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

 

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
นางแย้ม เป็นไม้พุ่ม มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabb.อยู่ภายใต้วงศ์ Ajugoideae พบว่า พืชกลุ่มนางแย้มมี 150 ชนิด
ข่าวเขียวมะกอก
หญ้าจิยอบ..ไมยราบ (Mimosa pudica L.) ทางเหนือเรียกหญ้าจิยอบ มีความหมายคือเมื่อแตะ (จิ) ถูกพืชนี้ จะทำให้ใบพืชหดลีบตัว
ข่าวเขียวมะกอก
ดอกไม้เป็นยา..ในชีวิตประจำวัน ของคนล้านนา จะผูกพันกับวัด ในทุกวันพระ การทำบุญที่วัด นอกจากใส่บาตร
ข่าวเขียวมะกอก
แชมพู เป็นเครื่องสำอางทำความสะอาด ชำระล้างคราบไข ฝุ่นละออง เหงื่อไคล ออกจากเส้นผม
ข่าวเขียวมะกอก
ผักไผ่ เป็นไม้ล้มลุก พบได้ในป่า บริเวณริมน้ำลำธารที่มีความชื้นสูง หรือ พบตามสวนหลังบ้านที่มีการนำมาปลุกไว้ โดยเฉพาะทางเหนือ และ อีสาน
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play