นางแย้ม เป็นไม้พุ่ม มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabb.อยู่ภายใต้วงศ์ Ajugoideae พบว่า พืชกลุ่มนางแย้มมี 150 ชนิด

นางแย้ม เป็นไม้พุ่ม  มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabb.อยู่ภายใต้วงศ์ Ajugoideae พบว่า พืชกลุ่มนางแย้มมี 150 ชนิด ในไทยมีประมาณ 30 ชนิด หลายชนิดจะมีกลิ่นหอม ชื่อสกุลมีความหมายว่า เป็นต้นไม้แห่งโอกาสที่หลายชนิดมีสรรพคุณด้านสมุนไพร อาจเรียกว่าปิ้งซ้อน ปิ้งชะมด ปิ้งสมุทร (ภาคเหนือ) หรือปิ้งหอม (ภาคกลาง) ในชนเผ่ากะเหรี่ยง เรียกว่ากะอุมเปอ ดอกจะมีกลิ่นหอม  ขึ้นตามป่าเบญจพรรณ ป่าดิบแล้ง และป่าดิบเขา ความสูงถึงประมาณ 1500 เมตร

ช่อดอกแบบช่อกระจุกแยกแขนงแบบช่อเชิงหลั่น ก้านช่อสั้น ใบประดับรูปใบหอก ยาว 1.5-3 ซม. มีต่อมและขนสั้นนุ่ม กลีบเลี้ยงรูปสามเหลี่ยมแคบ ยาว 1.5-1.7 ซม. สีม่วงแกมเขียว ดอกสีขาวอมชมพูหรืออมม่วง บางครั้งซ้อนกันหลายกลีบ หลอดกลีบดอกยาวประมาณ 1 ซม. กลีบรูปรีหรือรูปไข่กว้าง ยาวประมาณ 1.5 ซม. เกสรเพศผู้อันยาว ยาวประมาณ 3 ซม. ผลมีกลีบเลี้ยงหุ้ม เส้นผ่านศูนย์กลาง 0.8-1 ซม. มี 2-4 พู สุกสีน้ำเงินดำ มีชื่อพ้องคือ
Cryptanthus chinensis Osbeck, Clerodendrum fragrans Willd
(1) ดอกของนางแย้มมีกลิ่นหอมฉุน โดยเฉพาะ ช่วงกลางวัน-เย็น และออกดอกตลอดปี

การใช้นางแย้มเป็นยาพื้นบ้าน ส่วนที่ใช้เป็นยาได้แก่ส่วนต้น และใบที่สมบูรณ์ เก็บก่อนจะออกดอก ส่วนราก ที่นำมาล้าง หั่นเป็นชิ้นบาง ๆ ตากแห้ง ปิ้งหอม หรือนางแย้ม จะใช้เข้ายารักษาหญิงประจำเดือนไม่ปกติ ตกขาว บวม และ อาการความดันโลหิตสูง ในการรักษา ใช้ต้มกิน มักใช้ขนาด 15 กรัม ต่อครั้ง วันละ สองครั้ง รสยาออกขมเล็กน้อย คุณลักษณะเย็นเข้าสู่หัวใจ และม้าม ขจัดพิษของความร้อน ลดอาการลมกำเริบ ลดความชื้นและแก้อาการอักเสบ ในลาวใช้เข้ายารักษาอาการไข้ที่มีอาการหนาว สั่น และใช้เป็นยาบำรุงร่างกาย ในการรักษาอาการไข้ ใช้ร่วมกับ ฮางร้อนต้น (Dyospiros gardneri)

สารประกอบที่พบในนางแย้ม ได้แก่ แอลคาลอยด์ ไกลโคไซด์ หมู่ฟีโนลิก แทนนิน กรดอะมิโนและโปรตีน พบสาร อะบีเทน ไดเทอร์พีน (abietaine diterpene) ด้านการวิจัยการออกฤทธิ์ทางชีวภาพ พบว่าน้ำต้ม สามารถยับยั้งการเจริญของเชื้อแบคทีเรียบางชนิด เช่น เชื้อเสต็ปโตคอคคัส ออเรียส เชื้อสูโดโมแนส แอรูจิโนสา และยับยั้งเชื้อราบางชนิด ในงานวิจัยได้พบฤทธิ์การยับยั้งการอักเสบ ขับปัสสาวะ และ ลดความดันได้ (2)  ในโรงพยาบาลทางเหนือของเวียดนามใช้พืชชนิดนี้ ในการรักษาอาการดีซ่าน ได้ผลเป็นที่น่าพอใจ (3)

ในป่าของภาคเหนือ มักพบ ต้นปิ้งสองชนิดได้แก่ ปิ้งดอกขาว หรือปิ้งขาว (Clerodendrum colebrookianum Walp.) และ ปิ้งแดง หรือปิ้งตาไก่ Clerodendrum kaempferi (Jacq.) Siebold ex Steud. ใช้ดอกประกอบอาหาร (4) บางแห่งใช้ปิ้งทั้งสอง เข้ายาแก้ปวดหัว เมาหัวและเข้ายาแก้กินผิด ตำรับยาล้านนาใช้ปิ้งแดง ต้มอาบ และ กิน แก้ไข้เรื้อรัง โดยร่วมกับครามป่า งาช้าง และใบกล้วยตีบแห้ง และยังใช้ปิ้งแดง เข้ายามุตขึด โดยวิธีฝนแล้วต้มกิน ส่วนนางแย้ม พบว่าเข้ายาขางแกมสาน นอกจากนี้ยังเข้ายาเลือดอิตถีตก (5) ดังนั้น จะเห็นว่า ปิ้งทั้งสามชนิดนี้ สรรพคุณไปทางเดียวกัน คือลดความร้อน แก้อาการตกเลือด แก้ขาง เป็นต้น สองชนิดหลังพบมากในป่าทางภาคเหนือ กระจายตามที่รกร้างทั่วไป หากได้มีการศึกษาเพิ่มเติม อาจนำไปสู่การค้นพบยาใหม่ ๆ อันเป็นการอนุรักษ์พันธุ์พืชให้ยั่งยืนสืบต่อไป

 

Reference :

1. นางแย้มhttp://www.dnp.go.th/botany/detail.aspx?words

2. Medicinal Plants and Herbs Lao people’s democratic republic volume1. Bounhong Southavong..[et al.] Editor Bounhong Southavong..[et al].Vien tiane. 2013.

3. Nguyen Van Duong, Medicinal Plants of Vietnam, Cambodia and Lao, Library of Congress. 1993.

4. สำนักงานปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. สารานุกรมความหลากหลายทางชีวภาพ ตำบลเทพเสด็จ โครงการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพระดับท้องถิ่น ปีงบประมาณ 2551 ในพื้นที่กลุ่มป่า ศรีลานนา- ขุนตาล. 2552.

5. สมหมาย เปรมจิตต์ เอกสารแปล ตำรายาสมุนไพรล้านนาจากวัดขัวมุง อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่. ไม่ปรากฏปี พ.ศ. สถาบันวิจัยสังคม.

 

บทความโดย  รศ.ดร.ภญ. พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
นางแย้ม เป็นไม้พุ่ม มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabb.อยู่ภายใต้วงศ์ Ajugoideae พบว่า พืชกลุ่มนางแย้มมี 150 ชนิด
ข่าวเขียวมะกอก
หญ้าจิยอบ..ไมยราบ (Mimosa pudica L.) ทางเหนือเรียกหญ้าจิยอบ มีความหมายคือเมื่อแตะ (จิ) ถูกพืชนี้ จะทำให้ใบพืชหดลีบตัว
ข่าวเขียวมะกอก
ดอกไม้เป็นยา..ในชีวิตประจำวัน ของคนล้านนา จะผูกพันกับวัด ในทุกวันพระ การทำบุญที่วัด นอกจากใส่บาตร
ข่าวเขียวมะกอก
แชมพู เป็นเครื่องสำอางทำความสะอาด ชำระล้างคราบไข ฝุ่นละออง เหงื่อไคล ออกจากเส้นผม
ข่าวเขียวมะกอก
ผักไผ่ เป็นไม้ล้มลุก พบได้ในป่า บริเวณริมน้ำลำธารที่มีความชื้นสูง หรือ พบตามสวนหลังบ้านที่มีการนำมาปลุกไว้ โดยเฉพาะทางเหนือ และ อีสาน
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด
ผู้สนใจเข้าศึกษา

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
239, Suthep Road, Muang District, Chiang Mai
Thailand, 50200

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play