ผักหละ หรือ ชะอม(1) (Senegalia pennata (L.) Maslin) นิยมใช้ใบแก่และอ่อน รับประทานในทุกภาคของไทย

ผักหละ หรือ ชะอม(1) (Senegalia pennata (L.) Maslin) นิยมใช้ใบแก่และอ่อน รับประทานในทุกภาคของไทย เป็นพืชยืนต้น ลำต้นของชะอมมีหนาม ใบมีขนาดเล็กและมีกลิ่นฉุน ใบอ่อนของชะอมหรือส่วนยอดของใบสามารถนำมารับประทานได้ มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปแต่ละภาค โดยมากมักปลูกตามรั้วบ้านเนื่องจากมีหนามแล้วยังเป็นผักที่ทานได้ตลอดทั้งปี 

ปัจจุบัน มีการปรับปรุงพันธุ์ผักหละ เพื่อทำให้ผักนี้ไม่มีหนาม แต่รสชาติจะอ่อน หรือเปลี่ยนไปเล็กน้อย เรียกว่าผักแหละ ตามท้องตลาด จึงหาซื้อผักหละยาก เว้นแต่จะเป็นตลาดชุมชนที่มีการปลูกตามรั้วบ้าน ไม่ใช่ปลูกเป็นแปลง เพื่อนำมาขาย ผักหละ เป็นที่นิยมใช้ใส่ในแกงเมือง เช่น แกงหน่อไม้ แกงแค แกงป่า แกงขนุน หากแกงเหล่านั้น ขาดผักหละ จะไม่ได้รสชาติเลย

กล่าวถึงคุณประโยชน์ของผักหละ จากข้อมูลของกองโภชนาการ ใน 100 กรัม ให้แคลอรี่สูงถึง 80 Kcal ยอดผักมีวิตามิน เอ สูงถึง 1007 ไมโครกรัม โปรตีน 9.5 กรัม วิตามิน B1 0.05 มิลลิกรัม B2 0.24 มิลลิกรัม B3 1.5 มิลลิกรัม ฟอสฟอรัส 80 มิลลิกรัม เส้นใย 5.7 กรัม วิตามินซี 58 มิลลิกรัม แคลเซียม 58 มิลลิกรัม เหล็ก 4.1 มิลลิกรัม นับว่าเป็นผักที่มีประโยชน์สูง รสชาติอร่อย    

อย่างไรก็ดี มีข้อห้ามของผักหละในคนเมืองเหนือคือ หญิงที่อยู่ไฟ หลังคลอดบุตร มักจะแพ้กลิ่นฉุนของผักหละ เมื่อบ้านใดแกง กลิ่นจะลอดมากระทบสัมผัส ทำให้เกิดอาการผิดกลิ่น เป็นสาเหตุทำให้หญิงนั้น จะมีอาการไม่สบายกาย และใจ ไปตลอด แม้หลังจากออกจากเรือนไฟแล้ว เรียกว่าเป็นอาหารแสลง ผักหละ ยังเป็นที่รู้จักกันดีว่า มีกรดยูริคสูง จึงห้ามรับประทานในคนที่มีโรคเก๊าท์กำเริบบ่อย

  ในทางยาพื้นบ้าน เราพบว่าผักหละ ถูกนำมาเข้ายารักษาในหลายอาการ หรือมักพบผักหละในตำรับยาเหล่านี้ แต่ไม่ได้ใช้ยอดผักในการเข้ายา มักใช้ กาฝากของผักหละ ใช้ ราก และ เปลือก ดังรายละเอียดคือ (2)

   อาการที่ใช้ผักหละ

ส่วนที่ใช้

วิธีใช้

ถีบ ไข้ร้อน

กาฝาก

ฝนกิน

     -ถีบตุ่มสุก

กาฝาก

ฝนกิน

     -ถีบก๋าน

กาฝาก

ฝนลงน้ำข้าวเจ้ากิน

ก๋านเย็น

กาฝาก

ฝนลงน้ำข้าวเจ้ากิน

ไข้เด็ก

เปลือก

ฝนทา

ยารัมนาด  

กาฝาก

ฝนกิน/ทา

ยากินน้ำมากเกินไป 

ผัก

แช่กิน

เยี่ยวบ่ออก

กาฝาก

ฝนกิน

แก้สรรพะ

กาฝาก

ฝนกิน

เจ็บหัว

ราก

จู๊กระหม่อม (ประคบด้วยความร้อน)

ดับขาง

กาฝาก

ฝนและเผาขางกิน

แก้ไอ

ราก

ฝนใส่น้ำมะนาวกิน

กินผิด

กาฝาก

ฝนใส่น้ำข้าวเจ้ากิน

ห้ามพิษสุก

ราก

ฝนกิน

นิ่ว

แกนต้น

ต้มกิน

ยาห้ามพิษเสือ 

ไม่ระบุ

ทา

สันนิบาต

เปลือก

กิน

กาฝากเป็นพืชที่อาศัย ผักหละในการดำรงชีวิต ดังนั้น สรรพคุณของกาฝากผักหละ จึงอนุมานว่าได้จากผักหละ โดยเมื่อวิเคราะห์ พบว่ากาฝากผักหละ นำมาใช้ในการถีบ (การขจัด) ปิตตะธาตุ ทำให้ลดมูลเหตุของการเกิดอาการเช่นไข้ หรือการประทุออกของตุ่ม หรือสุก นอกจากนี้ ยังลดพิษ ที่เกิดขึ้น ใช้ได้ทั้งกินและทา

        ดังนั้นการรับประทานผักหละ หรือผักชะอม จึงไม่ควรรับประทานทุกวัน เพราะ อาจจะทำให้รู้สึกเมื่อยเนื้อตัว โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น ควรลดปริมาณลง หรือเมื่อยามมีอาการของเก๊าท์กำเริบ ควรเว้นการกินแกง หรือผักหละ เป็นระยะ อย่างไรก็ดี ผักหละชนิดที่มีหนาม ยังควรพิจารณาปลูกเพื่ออนุรักษ์สายพันธุ์ไว้ให้เห็นลูกหลานเห็น หรือรู้จักต่อไป  

 

 

เอกสารอ้างอิง

  1. https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%8A%E0%B8%B0%E0%B8%AD%E0%B8%A1
  2. หนานดวงแก้ว สนินัด. คัมภีร์มหาเภสัชตำรายา.ไม่ปรากฏปี พ.ศ. ที่ตีพิมพ์.

 

 

บทความโดย  รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

 

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
ดอกอัญชัน (Butterfly Pea)..อัญชัน มีแหล่งปลูกทั่วภูมิภาค การใช้นำอัญชันมาใช้ประโยชน์ได้แก่ การใช้เป็นอาหาร ดอกอัญชันสามารถนำมารับประทานสดหรือนำไปลวก
ข่าวเขียวมะกอก
ผักหละ หรือ ชะอม(1) (Senegalia pennata (L.) Maslin) นิยมใช้ใบแก่และอ่อน รับประทานในทุกภาคของไทย
ข่าวเขียวมะกอก
พลับพลึง (Crinum asiaticum L.) F. Amyllidaceae เป็นไม้ล้มลุก ลำต้นอวบโตประมาณ 5-6 นิ้วฟุต ต้นขาว อ่อนนิ่ม มีกาบแตกออกเป็นใบที่ยอด
ข่าวเขียวมะกอก
ว่านหางช้าง..ชื่อว่าว่าน นอกจากจะใช้เป็นพืชทางสิริมงคล เป็นไม้ประดับ หรือเป็นพืชที่ประดับตกแต่งให้ความสวยงาม ยังมีประโยชน์ทางยา
ข่าวเขียวมะกอก
ผักดีด สมุนไพรล้านนา..คำว่าผัก ที่เข้าทางยาพื้นบ้าน มีอยู่มากหลาย เช่น ผักกูดหลวง ผักกันเถิง (คันทรง) ผักยุ่ง (หญ้าผมยุ่ง) ผักเข้า (ฟักข้าว) ผักเค็ด ผักจิก ผักแคบ (ตำลึง) ผักชี ผักตบ ผักตีนรุ้ง ผักเทิ่ง ผักบุ้ง ผักบุ้งปิง ผักปรัง..
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
Suthep Road, Suthep, Mueang, Chiang Mai
50200, Thailand

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play