มะขามป้อม Phyllanthus emblica Linn. เป็นไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง ขึ้นตามป่าเบญจพรรณ และป่าแดง ลำต้นเกลี้ยง ใบเล็กฝอย ดอกเล็ก ๆ เป็นช่อ ..

มะขามป้อม เข้ายาอะไรบ้าง

 

มะขามป้อม Phyllanthus emblica Linn. เป็นไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง ขึ้นตามป่าเบญจพรรณ และป่าแดง ลำต้นเกลี้ยง ใบเล็กฝอย ดอกเล็ก ๆ เป็นช่อ ลูกกลมโตขนาดลูกหมาก มีเนื้อเป็นสามพู ผลมีรสเปรี้ยว ขม ฝาด หวาน  รับประทานเป็นอาหารได้ ทำให้ชุ่มคอ ประโยชน์ทางยา ลูกตากแห้งต้มกิน แก้ไข้ แก้ไอ น้ำคั้นจากผล รับประทานแก้ท้องเสีย ขับปัสสาวะ รักษาตาอักเสบ (1)

สาร ฟีนอลิกจากมะขามป้อมมีฤทธิ์ต้านเซลล์มะเร็งได้ โดยอาจเป็นผลมาจากฤทธิ์ในการเพิ่มภูมิคุ้มกันของสาร (Food Chemistry 2012;131:685-90.) มะขามป้อม เข้าอยู่ในพิกัดตรีผลา ประกอบด้วย มะขามป้อม สมอไทย สมอพิเภก ในอัตราส่วนเท่ากัน มักใช้ในตำรับยาอื่น หรือใช้ในพิกัดตรีผลาใหญ่ ใช้แก้โทษอุจจาระเสีย อุจจาระแข็งแน่นเฟ้อ แก้พิษเสมหะ พิษกำเดา พิษตาน พิษทราง แก้เชื่อมมัว ทุเลาธาตุ ใช้ในเด็กโต นอกจากนั้น ยังเข้าใน ยาพรหมประสิทธิ์ เป็นยาถ่ายลมร้ายต่างๆ เช่น ชา และ เป็นโรคลมชัก  เป็นยาถ่ายแรงมาก และ ถ่ายเร็วมาก เด็กไม่ควรใช้ จัดเป็นกลุ่มยาระบาย และ ยาถ่าย  (2) แต่อย่างไรก็ดี การใช้ตรีผลา สามารถใช้สัดส่วนไม่เท่ากันได้ เรียกว่ามหาพิกัดตรีผลา (3)

ในตำรับยาล้านนา  มะขามป้อมมีใช้มากในตำรายาดังนี้ (4)

  1. ยาอายุวัฒนะวิเศษ  ให้เอามะนะ (สมอไทย) ฮ้อย 1 มะขามป้อมบาท 1 ขิงแกงบาท 1 หัวฮางคาว (ว่านน้ำ)        บาท 1 น้ำปะทาบาท 1 ดีงัวดำบาท 1 น้ำผึ้งบาท 1 ตำผงแล้ว ผสมเป็นลูกเท่ามะแคว้งไว้แล้ว มีพิธีกรรมและ เสกคาถา มีเครื่องบูชา มีขันดอกเทียน 5 คู่บูชาแล้ว เสกแล้วเอาออมที่ใส่ยาไปฝังข้าวเปลือกไว้ 1 เดือน มากินจำเริญได้ 7 วันมีผิวพรรณวรรณะงาม
  2. ยาแก้วสารพัดนึก แก้พยาธิได้ มีตัวยา 50 ชนิด รวมทั้งมะขามป้อม ตำผงละเอียด
  3. ยาแก้ปั๊บคำ (ยาแก้ตำรับที่มีคุณค่าดั่งทอง) กิน 12 เดือน มีอายุยืนสามชาติคน กินจำเริญแก้พยาธิได้ทั้งปวง มะขามป้อม ดีปลี รากปิ๊ด ปิวแดง ปินสง หัวมะหนิ้วหมู อย่างละ 4 บาท ดอกอุบล 8 บาท เปลือกลูกมะแหน (สมอพิเภก) 1 บาท  ตำผงละเอียด  ขณะเมื่อตำยานั้น เอามนต์สรูป
  4. ยาสรรพะพยาธิ เอาชะค่าน (สะค้าน) 50 ปิวแดง (เจตมูลเพลิงแดง) 50 รากลมแล้ง 100 รากมะขามป้อม100 เหม้าน้อย 50 รากเค็ดน้ำ 50 ดีปลี 50 ตำผงไว้ เมื่อเคี่ยว เอาผีเสื้อเป็นน้ำ (คนทีสอ เป็นกระสาย) ก่อนงาย (ตอนเช้า) ทุกวัน หายพยาธิโรคาตังมวล 
  5. ยาแก้ไอสาน และไอเสล็ด ไอต่างๆใช้ ทุงกว้าง 3 บาท เกลือสินทอ 5 บาท โกฎหัวบัว 5 บาท ลูกมะนะแห้ง 5 บาท  ลูกมะขามป้อมแห้ง 5 บาท จันทร์จี๋ 5 บาท หญ้าไข่เหา 3 บาท หอยทะระเผาไฟหนัก 10 บาท ชะเอ็มผงหนัก16 บาท  การบูน 1 บาท ตำผงละเอียด
  6. ยารัมนาดหลวง เป็นคอปอง เจ็บเก๊าลิ้น (เจ็บโคนลิ้น) คอไก๊ (คอพอง) ด้วยลำคอปองนั้นจะยาเอา เครือเขามวก ไม้กัง หมูป่อย ก้องเขาเขียว รางเย็น มะขามป้อม ตาอ้อยดำ หวานรอกทอง ชะเอ็ม ฝนใส่น้ำข้าวจ้าวกินทาหาย ถ้ากินน้ำบ่ได้ใส่ช้อนง้างปาก บ่เข้า ใช้ยวงฝ้าย บ่หาย ตั้งขัน 50 บาท
  7. สันนิบาตปวดเนื้อคิง (เนื้อตัว) เอามะขามป้อม กล้วยดิบ ดีปลี พริกน้อย ผักปอด ผักอีรุม ฝนกินฯ
  8. ยาแก้กินผิด ให้เอาเปลือกมะขามป้อม รากผักดีด กาฝากผักหละ เปลือกกาสะลอง ยาแก้ 5 ต้นตัด

เท่ากันตังมวลยา 2 หนัก  ข้าวจ้าวหนักหนึ่งตำผงปั้นเป็นลูกไว้ใส่น้ำเย็นกินแก้ได้สะป๊ะกินผิดเนอฯ

  1. เยี่ยวมาก เยี่ยวป่วง (ปัสสาวะมาก ปัสสาวะไม่เป็นเวลา (1))  เอามะขามป้อม หญ้าห้อมเกี่ยว หัวบัวเผื่อน (รากบัวเผื่อน)  แห้วหมู  เท่ากันเคี่ยวน้ำ 3 เอา 1 กินหายฯ
  2. ยาเสียงดี  เอารางคาว  มะขามป้อม งาดำ เทียนดำ พริกน้อย เกลือ ดอกจันทร์ ดีปลี ชั่งอย่างละเท่ากันตำผงไว้กินจำเริญ  จะทำให้สรรพสำเนียงเสียงพูดเราค่อยดีขึ้นเรื่อยๆถ้าสร้างกินแลฯ
  3. ตาต้อ เอามะขามป้อม มาตำห่อผ้าขาวข่มหัวหาย
  4. หูเป็นฝี เอาปัชชะเมา โขงขะเหมา ปมมะขามป้อม ฝนตกน้ำจ้าวใส่หายฯ
  5. ยาผำมะเร็ง (ผื่นมะเร็ง) ให้เอาเปลือกมะไฟตัวผู้ ฟันแรด รากหมาก รากมะนาว ปมมะขามป้อม หัวถั่วพู ปัชชะเมา ตับเตาน้อยเมืองเถิน รางเย็น ดูกปลาผา ดูกเงือก หอยทะระ นมเผา ข้าวจ้าวเป็นน้ำทา

จากการค้นคว้า จึงพบว่า มะขามป้อม ในทางแพทย์พื้นบ้าน ใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย ในการดูแลสุขภาพ สมควรนำมาศึกษาวิจัย โดยวิเคราะห์ตำรับที่ใช้มะขามป้อม รักษาอาการต่าง ๆ เนื่องจากเป็นสมุนไพรที่มีมากในทางภาคเหนือของไทย และมีคุณค่าสำคัญทั้งทางยาและการดูแลร่างกายให้สมดุล

เอกสารอ้างอิง

  1. สมาคมโรงเรียนแพทย์แผนโบราณ. ประมวลสรรพคุณยาไทย (ภาคสาม) ว่าด้วย พฤกษชาติ วัตถุธาตุ และ สัตว์วัตถุนานาชนิด. สำนักวัดพระเชตุพน ฯ (วัดโพธิ์) ท่าเตียน กทม. ๒๕๑๖ หน้า ๑๑๓.
  2. ตำรับยาแผนโบราณ. กองการประกอบโรคศิลปะ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. นายทรงยศ ชัยชนะ และ นายไพบูรณ์ แก้วกาญจน์. หน้า ๙๑, ๙๓.
  3. เภสัชกรรมไทย. ไม่ปรากฏ วัน เดือน ปีที่ตีพิมพ์.

4.     หนานดวงแก้ว สนินัด. (2512) คัมภีร์มหาตำรายาเภสัช ฉบับเพชรรัตน์สุวรรณล้านนาไทย. พิมพ์ครั้งที่ 1 เชียงใหม่

 

 

บทความโดย  รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด

ภาพประกอบโดย สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์

สกู๊ปพิเศษ
ข่าวเขียวมะกอก
มะขามป้อม Phyllanthus emblica Linn. เป็นไม้ยืนต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง ขึ้นตามป่าเบญจพรรณ และป่าแดง ลำต้นเกลี้ยง ใบเล็กฝอย ดอกเล็ก ๆ เป็นช่อ ..
ข่าวเขียวมะกอก
ดอกอัญชัน (Butterfly Pea)..อัญชัน มีแหล่งปลูกทั่วภูมิภาค การใช้นำอัญชันมาใช้ประโยชน์ได้แก่ การใช้เป็นอาหาร ดอกอัญชันสามารถนำมารับประทานสดหรือนำไปลวก
ข่าวเขียวมะกอก
ข่าวเขียวมะกอก
พลับพลึง (Crinum asiaticum L.) F. Amyllidaceae เป็นไม้ล้มลุก ลำต้นอวบโตประมาณ 5-6 นิ้วฟุต ต้นขาว อ่อนนิ่ม มีกาบแตกออกเป็นใบที่ยอด
ข่าวเขียวมะกอก
ว่านหางช้าง..ชื่อว่าว่าน นอกจากจะใช้เป็นพืชทางสิริมงคล เป็นไม้ประดับ หรือเป็นพืชที่ประดับตกแต่งให้ความสวยงาม ยังมีประโยชน์ทางยา
ทั้งหมด
บทความ / เรื่องน่ารู้
ข่าวเขียวมะกอก
KM กับสื่อดิจิทัล ผลงานเพื่อการเรียนการสอน..การนำแนวคิดการสื่อสารดิจิทัล มาเป็นกระบวนการพัฒนางานที่มีมิติหลากหลาย เป็นทิศทางที่มองมุ่งถึงประโยชน์..
ข่าวเขียวมะกอก
กิจกรรมเตรียมความพร้อมนักศึกษาชั้นปีที่ 1 ปีการศึกษา 2560 สู่รั้วเขียวมะกอก วันที่ 1 และ 3 สิงหาคม 2560 ณ ห้องสสี และห้องคอมพิวเตอร์ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่"
ข่าวเขียวมะกอก
การเผยแพร่ความรู้สารเคมีอันตราย ในผลิตภัณฑ์ครัวเรือน..ผลิตภัณฑ์ใช้ในบ้านที่มีส่วนประกอบของสารเคมีอันตราย นับเป็นกลุ่มที่ต้องระวังความปลอดภัย ตั้งแต่การเลือกซื้อ วิธีการใช้ การเก็บรักษา และข้อควรระวัง
ข่าวเขียวมะกอก
โคกกระออม..ฤดูกาลนี้ ใบไม้เริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ร่วงโรย เริ่มย่างเข้าสู่ฤดูร้อน มีต้นไม้ใบหญ้าบางชนิดเริ่มเจริญงดงาม ให้คุณประโยชน์แก่เรา
ข่าวเขียวมะกอก
"ยาแก้ห้าต้น" ในบรรดา ยาล้านนา ผู้รู้ได้กล่าวไว้ว่า ยาแม่หรือยาหลักที่ควรมีไว้ ได้แก่ ยาแก้ห้าต้น ยาศรีมูลน้อย ยาศรีมูลหลวง ยาตรัสสมูล ..
ทั้งหมด

PHARMACY@CMU

คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Copyright © 2015 Faculty of Pharmacy Chiang Mai University, All rights reserved.
by Information Technology Service Center

Faculty of Pharmacy Chiang Mai University
Suthep Road, Suthep, Mueang, Chiang Mai
50200, Thailand

ติดต่อสอบถาม โทรศัพท์  053-944342-3  โทรสาร  053-944390

Get it on Google Play