เปิดโลกเขียวมะกอก
   

ฟักเขียว

ฟัก เป็นพืชในตระกูล Cucurbitaceae ชื่อวิทยาศาสตร์ Benincasa hispida Cogn. Cucurbita hispida Thunb. Benincasacerifera Savi. เป็นไม้ปลูกตามไร่นาอายุ 1 ปี ปลูกช่วงฤดูฝน หรือระหว่างเดือนมิถุนายน-กันยายน ตาม เรือกสวนทั่วไป เปลือกผลสีเขียวเข้ม หนาแข็ง ชื่อเรียกอื่น ได้แก่ฟักเขียว ฟักขาว ฟักหม่น ฟักจิง มะแฟง ฟักขี้หมู (พายัพ) เป็นไม้เถา เนื้อแข็ง เลื้อยตามพื้นดิน เถามีขนอ่อนปกคลุม ใบเดี่ยว คล้ายใบปาล์ม มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 10-20 เซนติเมตร ฐานใบเว้าลึก มีกลีบรองดอกแข็งยาว 5-10 เซนติเมตร ดอกโตขนาดดอกฟักทองกลีบดอกยาว 5-20 เซนติเมตร เถามีหนวดแยกออกเป็นแฉก 2-4 แฉก ผลมีเนื้อในสีขาว รับประทานเนื้อเป็นอาหารได้ ทั้งหวาน คาว (1,2)

การประกอบอาหารเช่นแกงฟักหม่น อาจใช้เป็นผักลวกจิ้มน้ำพริก (3) หรือนำมาแกงใส่ไก่ เนื้อหมู เนื้อวัว หรือเนื้อควายได้ โดยปอกเปลือก ผ่าเอาไส้ และ เมล็ดออก ตัดเป็นส่วน ๆ พริกแห้ง หัวหอม ข่า ตะไคร้ รากผักชี เมล็ดผักชี ปลาร้า กะปิ และเกลือ แกงฟักหม่น นิยมแกงเลี้ยงแขกในงานต่างๆ โดยเฉพาะงานแต่งงาน ถือเป็นอาหารมงคลชนิดหนึ่ง เพราะคำว่าฟัก พ้องกับคำว่าฟูมฟัก หมายถึง “รัก” และคุณสมบัติของฟักเย็น จึงมีความหมายถึงความชุ่มเย็น ความราบรื่นด้วย

นอกจากนี้ แกงฟักหม่น หรือแกงฟักเขียว ยังนิยมเลี้ยงในงานที่มีการช่วยเหลือแรงงานหรือการลงแขก เช่น ปลูกข้าว เกี่ยวข้าว ปลูกบ้าน และรื้อบ้านเป็นต้น (4) ในไทย มีของหวานทำจากฟักเขียว นิยมใช้รับประทานในงานพิธีการต่างๆ โดยนำเนื้อมาต้มในสารละลายน้ำตาล เมื่อสุกดี และฟักดูดซับความหวานเข้าไปในเนื้อแล้ว สงขึ้นมาคลุกน้ำตาลทราย ทำให้แห้ง รับประทานเป็นของหวาน เป็นไม้ที่ต้องการอากาศอบอุ่นมากในการเจริญเติบโต แต่นิยมใช้รับประทานตลอดช่วงฤดูหนาว ในเวลาที่พืชผักมีจำนวนจำกัด  จึงได้ชื่อว่า “ตงกวา” และสามารถเก็บผลไว้ได้นานถึง 12 เดือน การปรุงอาหาร จีนนำมาทำน้ำแกงหรือซุป อาจทำเป็นสอดไส้หมูสับ หรือทำเป็นขนมหวาน หรือขนมเปี้ยะ (sweet heart cake) เช่นเดียวกับในใต้หวัน ในเวียตนามนิยมนำมาต้มซุปหรือสตู นำมาใส่ซี่โครงหมูสับ เป็นอาหารที่บำรุงทำให้มารดามีน้ำนมพอสำหรับเลี้ยงบุตร ในฟิลิปปินส์ ทำขนมหวานที่เรียกว่า Hopia ทำซุปเรียกว่า sabaw อินเดียตอนเหนือ และ ปากีสถาน นำมาการใช้ในลักษณะเดียวกัน แต่อินเดียใต้ นำมาทำแกงกะหรี่ ในศาสตร์อายุรเวท ทางตอนใต้ของอินเดีย นำมาใช้ทำเป็นยาเจริญอาหาร นำคั้นผลสด นำมารักษาโรคนิ่วในไต เมล็ดปรุงผสมน้ำนมใช้เพิ่มตัวสเปอร์ม และ ช่วยการเคลื่อนที่ของสเปอร์ม ในโอกาสพิเศษ ผล นำมาทำน้ำผลไม้ ให้รสชาติที่พิเศษ โดยแต่งรสหวานด้วยน้ำตาลคาราเมล ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นิยมใช้ทำน้ำผลไม้ ขาย ในชื่อว่า winter melon tea ลำต้น หนวด และ ใบ สามารถรับประทานเป็นผัก
 

          ในสรรพคุณยาไทย ไส้ฟักบีบคั้นเอาแต่น้ำ รับประทานแก้อาเจียนเป็นโลหิต ราก แก้พิษไข้ร้อนกระหายน้ำ และ ถอนพิษทั้งปวง (1) ลูก (ผล) รสเย็น ขับปัสสาวะ แก้ธาตุพิการ แก้ไอเป็นเลือด น้ำคั้นจากลูกแก้อาเจียน แก้โลหิตเป็นพิษ เปลือกลูก รสเฝื่อนเย็น แก้ช้ำใน แก้ปวดเอว ใช้กรณีบวมน้ำ ปัสสาวะไม่สะดวก ลดความร้อน ในฤดูร้อน ปัสสาวะไม่ยาว (เช่นเดียวกับในรายงานวิจัยจีนกล่าวว่า หากรับประทานเปลือกผลภายใน 2 ชั่วโมง จะเห็นผลด้านการขับปัสสาวะ เมล็ด ลดความร้อน ขับเสลด) ใบ รสเย็น ตำพอกแก้ฟกช้ำ แก้บาดแผลเล็กน้อย แก้บวม แก้พิษผึ้งต่อย เมล็ด รสมัน ขับพยาธิ ลดไข้ แก้อักเสบ บวม แก้ริดสีดวงทวาร แก้ลำไส้เล็กอักเสบ แก้ทางเดินปัสสาวะ แก้ไตอักเสบ บำรุงผิว (5) ในตำราจีน ใช้เมล็ด แก้ไข้ ลดความร้อน ระบายเสลด ใช้กรณีไอ จากความร้อน อาการทางปอด ตกขาว ส่วนผล ขับปัสสาวะ ลดไข้ ถอนพิษ (6)
          

ตำราล้านนา ใช้ไส้ฟักหม่น เข้ายาแก้ฝีที่เต้านม และ สานพอง (7)
           ตำราการใช้ในประเทศเวียตนาม ลาว และ กัมพูชา กล่าวว่า ผลที่ยังไม่สุก เมื่อนำมาต้มรับประทาน จะเป็นผักที่ย่อยง่ายมาก ผลสุกทำขนมหวาน (candy) เป็นที่รู้จักกันทั่วไป การใช้เป็นยา จะนำส่วนที่เป็นผลสด และ เมล็ดมาใช้ ผลสดมีสรรพคุณเย็น และแนะนำให้ใช้สำหรับปรับสมดุล เวลากระหาย ส่วนเมล็ดใช้ในการแพทย์โบราณ เป็นยาขับปัสสาวะ ขนาด 10-30 กรัมต่อวัน มีรายงานการใช้เช่นเดียวกันนี้ ในประเทศจีน ในประเทศอินเดีย น้ำคั้นจากผลสด ใช้สำหรับกรณี อาเจียนเป็นเลือด ชัก และ โรคทางประสาท (Nadkarni).
           หน้าร้อนนี้ ลองหาฟักเขียว มาปรุงซุปดูบ้างสิคะ

  : บทความ : รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด
  : ภาพประกอบโดย : สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์
   :หมายเหตุ :
---------------------------------------------------------------------------------
เปิดโลกเขียวมะกอก

Share |
 

เปิดโลกเขียวมะกอก