เปิดโลกเขียวมะกอก
   

“ปี๋ใหม่” เอาใจใส่ผู้สูงอายุ

ผู้สูงอายุ พ่ออุ้ย แม้อุ้ย นับเป็น บุคคลที่สำคัญในประเพณีปี๋ใหม่ เป็นผู้รู้เป็นผู้นำ เป็นกำลังหลักในการส่งต่อจารีตประเพณี ให้ลูกหลานได้รับสืบทอดประเพณี 
“ปี๋ใหม่-สงกรานต์” มีความหมายและมีคุณค่าต่อวิถีชีวิตของชาวไทยทั่วทุกภูมิภาค รวมทั้งในแถบประเทศเพื่อนบ้าน ลาว เขมร พม่า เวียตนาม สิบสองปันนา แต่คำเรียกชื่ออาจแตกต่างกันไป  มีการทำบุญ เล่นน้ำคล้ายกัน อยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน และให้ความสำคัญกับผู้สูงอายุเหมือนๆกัน แต่ในอินเดียซึ่งเป็นต้นกำเนิด จะเป็นการเล่นสาดสี เรียกว่า โฮลี  ซึ่งช่วงเวลาจะไม่ตรงกับสงกรานต์บ้านเรา

แม้ว่า จะเป็นประเพณีสงกรานต์เหมือนกัน แต่วัฒนธรรมและความเชื่อแตกต่างกันก็ทำให้รายละเอียด กิจกรรม จารีตต่างๆ ก็จะมีความพิเศษของแต่ละพื้นถิ่น จึงทำให้ประเพณีสงกรานต์มีความหลากหลาย อันเป็นความงดงามของประเพณี ด้วยความเชื่อด้วยความศรัทธา มีความสุขและสนุกสนาน และยังถือว่า เป็นกิจกรรมที่นิยมจัดในอีกหลายๆประเทศ ที่มีกลุ่มคนไทย หรือคนแถบอาเซียนไปตั้งถิ่นฐานอยู่ ซึ่งรูปแบบของงานก็อาจจะปรับให้เหมาะสม แต่ไม่ว่าจัดที่ไหน ก็ยังคงยึดหลัก อย่างน้อยสามเรื่องคือ การทำบุญ   รดน้ำดำหัว และการเล่นน้ำหรือการละเล่นต่างๆ




การทำบุญ ถือเป็นเรื่องหลักของประเพณีสงกรานต์ ดังนั้น การเตรียมตัวในการทำบุญจึงถือเป็นเรื่องสำคัญยิ่งเรียกว่า “ดาครัว” การเลือกของที่จะทำบุญถวายพระ  การเตรียมทำอาหาร ห่อขนม ทำสวยดอก ทำขันดอก และการเตรียมข้าวปลาอาหาร รวมทั้งสิ่งของเครื่องใช้สำหรับตานขันข้าวให้ผู้ล่วงลับ การเข้าเข้าวัดฟังธรรม การขนทราย การถวายตุง แห่คัวตาน แห่ไม้ก้ำ รวมทั้งก่อนวันงานก็จะมีการช่วยกันทำความสะอาดวัด ตกแต่งวัดตามเหมาะสม
การดาครัว เป็นเรื่องสำคัญที่พ่ออุ้ยแม้อุ้ยจะบอกเราว่า จะเตรียมอะไร อย่างไร แต่ละอย่างมีความหมายอย่างไร ทำในเวลาใด  การตระเตรียมจึงมีทั้งการซื้อข้าวของในตลาดในห้างร้านต่างๆ และการใช้ของตามธรรมชาติที่มีอยู่ในบ้านในสวนหรือภายในชุมชนของเรา เช่น ข้าวหมิ้นส้มป่อย ดอกมะลิ ดอกเก็ดถวา ดอกซอมพอ ดอกเอื้อง ข้างตอกดอกไม้ต่างๆ บ้านไหน มีต้นดอกไม้หลายชนิดก็จะมีดอกไม้ไปวัดของเราเอง แต่ถ้าไม่มี ก็มักซื้อจากกาดใกล้บ้าน นอกจากนี้ก็จะมีประเภท กล้วย อ้อย มะพร้าว มะปราง มะม่วง หอมแดง กระเทียม ส่วน ข้าวแต๋น ข้าวเกรียบ ขนมจ๊อก หรือขนมพื้นบ้านต่างๆ ซึ่งสมัยก่อนนิยมทำกันเอง  ห่อกันเอง ทำกันเอง แท้ที่จริงการดาครัว ถือเป็น บทเรียนสอนลูกสอนหลานในการสืบต่อประเพณี ได้เรียนรู้การทำขนม พูดคุย เล่าสู่กันฟัง สอนแม่อุ้ยก็ได้สอนลูกหลานฝึกหัดทดลองทำ  
แต่ปัจจุบัน ก็จะมีสิ่งของมากมาย ที่นิยมซื้อกันมาทำบุญ ดำหัว ทำให้ เสน่ห์ของการดาครัวลดลงไปมาก ทุกอย่างเกือบเป็นการซื้อจากห้างทั้งหมด  ทำให้การดาครัวแทบหมดความหมาย ดังนั้น หากบ้านใดพอจะทีทำ ให้มีการ “ดาครัว” ก็จะเป็นการสืบทอดประเพณี  รับการเรียนรู้การถ่ายทอดจากผู้สูงอายุ  และนับเป็นให้คุณค่ากับพ่ออุ้ยแม่อุ้ยหรือผู้สูงอายุ  นอกจากการตระเตรียมต่างๆที่พ่ออุ้ยแม่อุ้ยจะบอกเราแล้ว ยังมีการตระเตรียมทำความสะอาดบ้าน และเตรียมต้อนรับลูกหลานญาติพี่น้องที่อยู่ห่างไกลมาแอ่ว มาดำหัว อีกด้วย


พิธีรดน้ำหัว ช่วงปี๋ใหม่  ก็เป็นธรรมะอันยิ่งใหญ่ ทำให้สังคมไทยเรายังยึดถือเรื่องความกตัญญูรู้คุณ การตอบแทนคุณ การแสดงความเคารพรักต่อพ่ออุ้ยแม่อุ้ย พ่อแม่ ญาติพี่น้องและผู้ที่เราเคารพรัก  นอกจากนี้ ยังมีการกำหนดให้วันที่  13 เมษายนของทุกปีเป็นวันผู้สูงอายุไทย ก็เป็นการเน้นให้ความสำคัญมากขึ้น เป็นการส่งเสริมการทำกิจกรรมเพื่อผู้สูงอายุแล้ว เป็นการให้ความหมายและคุณค่าต่อสูงอายุในด้านความเป็นศิริมงคล การเคารพนับถือ และการดูแลเอาใจใส่ ซึ่งจะมีกิจกรรมเผื่อแผ่ไปถึงผู้สูงอายุจำนวนมากที่ขาดลูกหลาน หรือมีภาวะเจ็บป่วย โดยจะมีการจัดกิจกรรมต่างๆจากภาครัฐ องค์กรส่วนท้องถิ่นและชุมชน 
นอกจากนี้ ยังมีเป็นเชิดชูส่งเสริมผู้สูงอายุที่มีคุณค่า มีความรู้ มีภูมิปัญญา มีกำลังความสามารถที่ยังทำงาน ดูแลครอบครัว และเป็นอาสาสมัคร หรือช่วยงานด้านสังคมต่างๆ รวมทั้งพยายามที่จะช่วยเหลือตนเอง พัฒนาตนเองให้สามารถดูแลสุขภาพ เปิดรับเรียนรู้เรื่องใหม่ๆเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของตัวเองและลูกหลาน เราจึงเห็นว่า ปัจจุบัน มีผู้สูงอายุจำนวนมากที่ยังแข็งแรง สุขภาพดี และมีความรู้ที่ได้สะสมมา  พร้อมที่ถ่ายทอดให้ลูกหลานและผู้คนในสังคม  นอกจากการดาครัวเพื่อทำบุญ และการทำกิจกรรมสำหรับผู้สูงอายุแล้ว ยังมีการละเล่นช่วงปี๋ใหม่ อีกหลายอย่างที่เคยสูญหายไปจากชุมชน ปัจจุบันก็มีการฟื้นคืนมา ก็เป็นโอกาสที่พ่ออุ้ยแม่อุ้ยจะได้สอนลูกหลานถึงการละเล่นแต่โบราณ


อย่างไรก็ตาม ในการเลือกซื้อข้าวของทำบุญ หรือข้าวของที่จะนำมาดำหัว ขอให้เลือกอย่างพิถีพิถัน ระวังสินค้าหมดอายุ น้ำหวานน้ำสี ขนมไม่มีคุณภาพ ถังเหลือง ถังสังฆทานที่ไม่มีคุณภาพ เลือกอย่างเอาใจใส่ ก็จะได้ทำบุญด้วยความสุข ไปรดน้ำดำหัวด้วยความสบายใจ
ส่วนการเล่นน้ำ ในปีนี้ อาจมีข้อกังวลเกี่ยวกับภาวะแล้งน้ำ แต่ในบางพื้นที่ก็ยังพอมีน้ำให้ละเล่นกันได้ตามสมควร ปัญหาที่น่าเป็นห่วงมาก ในการเล่นน้ำ การเดินทาง คือปัญหา อุบัติเหตุจราจร การทะเลาะวิวาท ปัญหาจากดื่มเหล้า ทุกคนต้องช่วยกัน รับฟังปฏิบัติตามข้อห้ามคำเตือนต่างๆ และอย่าประมาท
ขอให้ทุกท่าน “ม่วนใจ๋ปี่ใหม่เมือง”
 
  : บทความโดย : สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์
  : ภาพประกอบโดย: สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์
---------------------------------------------------------------------------------
เปิดโลกเขียวมะกอก

Share |
 

เปิดโลกเขียวมะกอก