เปิดโลกเขียวมะกอก
   

มาทำความรู้จักกับเชื้ออีโคไล


จากเหตุการณ์การระบาดของเชื้ออีโคไลสายพันธุ์รุนแรงที่เยอรมัน สร้างกระแสการตื่นตัวเรื่องสุขอนามัยและการเฝ้าระวังการแพร่เชื้อในประเทศแถบยุโรป และประเทศไทยเราก็เริ่มให้ความสนใจเชื้อนี้กันมากขึ้น จึงขอใช้โอกาสนี้ในการนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับเชื้ออีโคไล เพื่อจะได้ตระหนักถึงพิษภัยของเชื้อนี้และหาวิธีป้องกันการติดเชื้อรวมถึงช่วยกันเฝ้าระวังการแพร่เชื้อในประเทศไทย

เชื้ออีโคไล หรือ Escherichia coli เป็นหนึ่งในแบคทีเรียประจำถิ่นที่อาศัยอยู่ในลำไส้ของคนและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม โดยปกติจะไม่ทำอันตรายหรือก่อโรคร้ายแรง มันกลับช่วยคนเราย่อยอาหาร และให้วิตามินบางชนิดแก่ร่างกาย เช่น วิตามินเค วิตามินบีบางชนิด อีกทั้งยังช่วยส่งเสริมการทำงานและการเคลื่อนไหวของลำไส้ แต่ในทางกลับกัน การมีจำนวนเชื้ออีโคไลมากเกินไป หรือได้รับเชื้ออีโคไลสายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดโรคผ่านทางการรับประทานอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อเหล่านี้เข้าไป เช่น อาหารที่ปรุงไม่สุก อาหารดิบ อาหารปรุงสุกที่ค้างคืนไว้นาน ผักผลไม้ที่ล้างไม่สะอาด น้ำที่มีการปนเปื้อนของเชื้อ ก็อาจจะเป็นสาเหตุก่อให้เกิดอาการท้องเสีย หรืออาหารเป็นพิษได้ด้วย แต่อาการท้องเสียส่วนใหญ่จะไม่รุนแรง ลักษณะถ่ายเหลวเป็นน้ำ ไม่มีมูกเลือด อาจมีไข้ ปวดท้อง ท้องอืด ไม่อยากอาหารบ้าง ซึ่งอาการเหล่านี้จะหายได้เองภายใน 1-2 วัน

แม้ว่าเชื้ออีโคไลโดยทั่วไปจะไม่ทำอันตรายต่อคนเรามาก แต่ก็มีสายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดอาการท้องเสียรุนแรง และถ่ายมีเลือดปนคือ EHEC ( enterohaemorrhagic E. coli ) แม้ว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่ได้รับสารพิษจากเชื้ออีโคไลชนิด EHEC นี้จะสามารถหายได้เองภายใน 10 วัน แต่ผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ป่วยเด็ก หรือผู้ป่วยสูงอายุ อาจมีอาการท้องเสียถ่ายเป็นเลือดรุนแรงจนทำให้ไตวายเฉียบพลัน โลหิตจางจากภาวะเม็ดเลือดแดงแตก และภาวะเกล็ดเลือดต่ำ ซึ่งส่งเสริมให้เลือดออกง่ายมากขึ้น

แม้ว่าเชื้ออีโคไลโดยทั่วไปจะไม่ทำอันตรายต่อคนเรามาก แต่ก็มีสายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดอาการท้องเสียรุนแรง และถ่ายมีเลือดปนคือ EHEC ( enterohaemorrhagic E. coli ) แม้ว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่ได้รับสารพิษจากเชื้ออีโคไลชนิด EHEC นี้จะสามารถหายได้เองภายใน 10 วัน แต่ผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น ผู้ป่วยเด็ก หรือผู้ป่วยสูงอายุ อาจมีอาการท้องเสียถ่ายเป็นเลือดรุนแรงจนทำให้ไตวายเฉียบพลัน โลหิตจางจากภาวะเม็ดเลือดแดงแตก และภาวะเกล็ดเลือดต่ำ ซึ่งส่งเสริมให้เลือดออกง่ายมากขึ้น สำหรับเด็กเล็กก็อาจมีอาการทางระบบประสาทแทรกซ้อนเช่น หลอดเลือดสมองแตก ชัก โคม่า แต่มีเพียง 10% ของผู้ป่วยที่ติดเชื้ออีโคไลสายพันธุ์รุนแรงเท่านั้นที่จะมีอาการดังกล่าว

ส่วนเชื้ออีโคไลที่กำลังมีข่าวการระบาดในเยอรมันตอนนี้ ก็เป็นหนึ่งในสายพันธุ์ EHEC เช่นกัน โดยมีชื่อสายพันธุ์ย่อยคือ O104:H4 หรือ STEC (Shiga toxin-producing E.coli ) ซึ่งเป็นเชื้ออีโคไลที่สามารถสร้างสารพิษที่คล้ายกับสารพิษของเชื้อบิดไม่มีตัว (ชิเกลล่า) จากการติดตามข้อมูลระบาดในประเทศเยอรมันจากองค์การอนามัยโลกหรือ WHO เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2554 พบว่า มีผู้ติดเชื้อ STEC แล้วทั้งสิ้น 1532 ราย (เสียชีวิต 6 ราย) และมีผู้ติดเชื้อ STEC ร่วมกับมีอาการไตวายเฉียบพลัน 627 ราย (เสียชีวิต 15 ราย)

การรักษาอาการท้องเสียโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะ แต่สิ่งสำคัญของการรักษาคือ การจิบน้ำตาลเกลือแร่ทดแทนน้ำที่เสียไประหว่างที่มีอาการท้องเสีย แต่ไม่ควรดื่มน้ำตาลเกลือแร่ทีละมากๆ เพราะจะกลายเป็นการกระตุ้นการถ่ายมากขึ้น สำหรับการรับประทานยาหยุดถ่าย หรือยาอิโมเดียม ไม่ถือเป็นการรักษาอาการท้องเสีย แต่จะกลายเป็นการกักเก็บแบคทีเรียก่ออาการท้องเสียไว้ในร่างกายจนทำให้มีอาการท้องเสียรุนแรงมากขึ้นต่างหาก

แม้ว่าเขตระบาดของเชื้ออีโคไลสายพันธุ์รุนแรงจะอยู่ห่างไกลคนละทวีปกับบ้านเรา แต่ก็ควรระลึกไว้ว่า ในโลกนี้ยังมีแบคทีเรียและไวรัสอีกหลายชนิดที่ก่อให้เกิดอาการท้องเสียรุนแรง ซึ่งก็ควรสังเกตอาการท้องเสียที่จำเป็นต้องรีบไปพบแพทย์ด้วย เช่น มีอาการท้องเสียมากกว่า 5 วัน (หรือมากกว่า 2 วันในกรณีที่เป็นเด็ก) ถ่ายจนมีมูกเลือดปนหรือถ่ายดำ ท้องเสียร่วมกับมีไข้ ถ่ายเหลวหรือสูญเสียน้ำจากอาการท้องเสียหรืออาเจียนจนไม่สามารถดื่มน้ำตาลเกลือแร่ทดแทนได้ ซึ่งจะมีอาการขาดน้ำตามมา เช่น มึนงง เวียนหัว กระหายน้ำ

เอกสารอ้างอิง

•  World Health Organization. Enterohaemorrhagic Escherichia coli (EHEC) [Online].2005[cited 2011 June 5]; Available from: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs125/en/

•  World Health Organization. EHEC breakout in Germany [Online].2011[cited 2011 June 5]; Available from: http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/emergencies/international-health-regulations/ehec-outbreak-in-germany

•  MedlinePlus. Bacterial gastroenteritis [Online].2011[cited 2011 June 5]; Available from: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000254.htm

 

  : บทความ : ภญ.สุธินี แต้โสตถิกุล ศูนย์เภสัชสนเทศ คณะเภสัชศาสตร์
  : ภาพประกอบ: อินเตอร์เน็ต
---------------------------------------------------------------------------------
เปิดโลกเขียวมะกอก

Share |
 

เปิดโลกเขียวมะกอก