เปิดโลกเขียวมะกอก
   

ดอกมะลิ


ดอกมะลิ เป็นตัวแทนของวันแม่ เป็นดอกที่สวย เรียบง่าย กลิ่นหอมเย็น

ขึ้นชื่อว่า มะลิ ยังมีมะลิอีกหลายประเภท หากเป็นชนิดไม้เนื้อแข็ง เลื้อยพาดพันต้นไม้อื่น ๆ ใบกลมหนาดอกออกเป็นช่อ รวมเป็นกระจุก ๆ ละ 5-6 ดอก ดอกสีขาวดอกสีขาว หอมฉุนมาก มีปลูกตามบ้านประปราย ประโยชน์ทางยา รากมีรสจืดเย็น ถอนพิษทั้งปวง ดอกหอมเย็น ใช้ผสมยาหอมแก้ไข้ แก้ร้อนเรียกว่ามะลิเลื้อย มะลิป่า มะลิวัลย์ มะลิชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Jusminum pubescences , Willd.

หากเป็นไม้เถาที่พันต้นไม้อื่น ๆ ตามรั้วบ้าง ใบเล็กคล้ายใบเขี้ยวกระแต ดอกขาวเป็นกลีบเล็ก ๆ ยาวหลายกลีบ มีกลิ่นหอมฉุนเหมือนกัน ประโยชน์ทางยาเหมือนกัน อาจเรียกมะลิไส้ไก่ มะลิชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Jusminum nervasum , Lonr.

ส่วนมะลิชนิดไม้พุ่ม เรียกว่ามะลิซ้อน มีชื่อวิทยาศาสตร์ คือ Jusminum sambac , ait. มะลิ ชนิดนี้มีกลิ่นหอมเย็น รสสุขุม หากมีดอกเดี่ยวตามก้าน เรียกมะลิลา มีดอกโตเป็นปุ้ม กลีบดอกซ้อนกันเรียกว่ามะลิซ้อน ปลูกตามบ้านและสวนเพื่อขาย ทำพวงมาลัยบูชาพระหรือลอยน้ำรับประทาน ดอกมีน้ำมันหอมระเหยมาก นอกจากจะมีคุณค่า ยังมีสรรพคุณเป็นยา ดอกมะลิซ้อนดอกแห้ง ต้มเป็นยาต้ม หรือยาผง เข้ายาหอม ดอกสดแช่เป็นน้ำกระสายยา ทำให้ชื่นใจ ชูกำลัง หรือตำสด ๆ ใส่พิมเสนโปะกระหม่อมเด็กเล็ก แก้ซาง แก้ตัวร้อน แก้หวัด ใบสดใส่แผล รากแก้พิษงู บำรุงจิตใจให้ชุ่มชื่นแก้โรคตา แก้ไข้ทั้งปวง

มะลิเป็นยาในพิกัด เกสรทั้ง 5 อันได้แก่ ดอกมะลิ ดอกพิกุล ดอกสารภี ดอกบุนนาค เกสรบัวหลวง สัดส่วนเท่ากัน

ยาตำรับต่างๆ ส่วนผสมตัวยาที่มีมะลิ เช่น

ยาแก้ไข้มิรู้จักสติสมปฤดี วัตถุส่วนประกอบ ดอกจำปาขาว ดอกกรรณิกา ดอกทองกวาว ดอกอังกาบ พริกหอม พริกหาง เอาส่วนเท่ากัน ดอกมะลิหรือดอกพิกุลเท่ายาทั้งหลาย วิธีทำและขนาดรับประทาน ทำผง รับประทานได้ทุกเวลา ครั้งละ 1 ช้อนกาแฟ หรือ 1 กรัม สรรพคุณ แก้ไข้ไม่รู้สติสมปฤดี ให้ร้อนและเย็น ให้เพ้อบ่นไป เป็นไข้บาดทะจิต ละลายน้ำมะพร้าวนาฬิเก ตั้งไฟให้สุกก่อนจึงกิน

ส่วนผสมในยาหอมอินทจักร ซึ่งเป็นยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ มีสรรพคุณรวมแก้ลมบาดทะจิต ลมจับหัวใจให้คลุ้มคลั่ง ละลายน้ำสุก หรือน้ำดอกมะลิ

ส่วนผสมในยาประสะจันทน์แดงเป็นยาสามัญประจำบ้าน แก้ไข้ตัวร้อน แก้ร้อนในกระหายน้ำ ละลายน้ำสุกหรือน้ำดอกมะลิ

ส่วนผสมในมหานิลแท่งทอง เป็นยาสามัญประจำบ้าน เช่นกัน โดยยานี้นำส่วนประกอบมาบดเป็นผง ละลายด้วยน้ำดอกมะลิ ปั้นเม็ด ปิดทองคำเปลว แก้ร้อนในกระหายน้ำ ละลายน้ำสุกหรือน้ำดอกมะลิ แก้พิษหัดสุกใส

ยากลางบ้านจีนใช้เป็นยารักษาตับอักเสบ ใช้แก้แผลเรื้อรังบนผิวหนัง รากใช้แก้ปวดศีรษะ นอนไม่หลับ และแก้ปวดตามข้อ แก้หายใจติดขัดและไอ และใช้บำรุงหัวใจ ดอกยังมีตำรากล่าวว่าใช้รักษาแผลเรื้อรัง และใช้แก้เยื่อตาอักเสบ ปวดหูชั้นกลาง

น้ำมันหอมระเหยในมะลิ ทำให้มะลิมีกลิ่นหอม นอกจากนี้ยังมีองค์ประกอบมากกว่า 100 ชนิด เช่น เบนโซอิล ซีเตท ลินาลอล เฟนิลอะเซติก แอซิด และเมทิล จัสโมเนต เป็นต้น

การสกัดดอกมะลิ ทำได้โดยกลั่น และโดยใช้ตัวทำละลายที่ค่อนข้างไม่มีขั้ว ( nonpolar ) สรรพคุณที่กล่าวในหมู่พืชที่ใช้บำบัดด้วยกลิ่นคือ อะโรม่าเทอราปี ระบุว่ากลิ่นจะช่วยผ่อนคลาย ต้านการซึมเศร้า ลดการหวาดกลัว ลดอาการปวด ช่วยกระตุ้นน้ำนม แก้ปวดประจำเดือน ทำให้ฮอร์โมนสมดุลและช่วยลดการหายใจติดขัด สำหรับผิวหนัง เป็นพืชบำรุงผิวหนัง สำหรับผิวแห้ง และผิวแพ้ง่ายเป็นส่วนผสมพืชอื่นที่ช่วยให้ผิวหนังยืดหยุ่นดี

ดูเหมือนว่าสรรพคุณทางพื้นบ้าน จะมีเหลือเฟือจนไม่ควรนิ่งนอนใจที่จะปลูกไว้สักกอ หนึ่งเสียแล้ว หากใครจะวิจัยการรักษาแผลเรื้อรังก็จะดีไม่น้อย เนื่องจากฤดูฝน มะลิจะมีดอกและแตกยอดอ่อน โดยการค้นคว้า ทั้งดอกและใบ และเมื่อมอบดอกมะลิแทนพระคุณแม่ ก็จะได้นึกถึงศักยภาพของมะลิในการใช้เป็นยาได้มากหลาย

 
  : บทความ : รศ.ดร.ภญ.พาณี ศิริสะอาด
  : ภาพประกอบ: สุภฎารัตน์ สุธีพรวิโรจน์
---------------------------------------------------------------------------------
เปิดโลกเขียวมะกอก

Share |
 

เปิดโลกเขียวมะกอก